اسطوره‌کاوی، امروزه از رویکردهای قابل توجه در حوزة اسطوره‌شناسی است که به کاوش روشمند حضور اسطوره‌ها در هر متن و بویژه متون ادبی می‌پردازد و بر این پایه، امروزه به مثابة روشی در نقد اسطوره‌ای قابل کاربرد است. این روش با تحلیل مضمونی روایات‌ ‌اسطوره‌های حاضر در متون و بررسی دگردیسی احتمالی سازوکار آن‌ها، به مطالعة سویه‌های روانکاوانه و جامعه‌کاوانة این دگردیسی می‌پردازد و از این طریق، چند‌وچون بازتولید هویت فرهنگی را نشان می‌دهد. افسانه‌های عامیانه، به‌ویژه در میان قوم بختیاری، بخشی از میراث فرهنگی و بازتابی از هویت جمعی، ساختارهای روانی و باورهای اجتماعی‌اند که از طریق روایت‌های نمادین، امکان شناخت لایه‌های پنهان فرهنگ را فراهم می‌کنند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد اسطوره‌کاوی، به بررسی افسانة عامیانة «ملک‌جمشید و قلعه دیو» می‌پردازد؛ روایتی برخاسته از سنت شفاهی بختیاری، به‌عنوان شاخه‌ای از یک قوم ایرانی، که در آن تقابل بنیادین خیر و شر، عناصر جادویی، سفر قهرمان و کارکرد نمادین شخصیت‌ها درهم تنیده شده است. روش پژوهش، مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی با بهره‌گیری از منابع مکتوب و شفاهی بومی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این افسانه، نه تنها بازنمای یک تقابل اخلاقی میان خیر و شر، بلکه بازتاب‌‌ ساختارهای روانی و اجتماعی قوم بختیاری در مواجهه با مفاهیم بنیادینی چون نجات، فریب، رستگاری و بازسازی نظم اخلاقی است.