مقایسۀ تطبیقی آسیبشناسی محتوایی شعر عامیانۀ عاشورایی خوزستان و مقتل شوشتری
نوع مقاله : پژوهشی اصیل
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
2
استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
10.48311/cfl.2025.86427.0
چکیده
این پژوهش به روش توصیفی به بررسی تطبیقی آسیبهای موجود در شعر عاشورایی شاعران معاصر عرب خوزستان و متون کلاسیک نظیر «مقتل شوشتری» پرداخته است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل انحرافات محتوایی و عقیدتی مشترک در ادبیات عاشورایی است که علیرغم غنای فنی و عشق به اهل بیت(ع)، از آسیبهای جدی رنج میبرد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در این شعر آسیبهایی چون: غلو، سخن گفتن از زبان اهل بیت(ع)، استفاده از تعابیر نالایق بهمنظور ترحم نسبت به اهل بیت(ع)، نگاه جبرگرایانه به واقعۀ عاشورا، پررنگ کردن پدیدۀ تشنگی در واقعۀ کربلا، اسطورهسازی به جای اسوهسازی، قرائت احساسی، خرافهپردازی و نسبت دادن رفتارهایی ناشایست به امام حسین(ع) و اهل بیت ایشان وجود دارد. نتایج تحقیق تطبیقی حاکی از آن است که این آسیبها در شعر معاصر تشدید یافتهاند، اما در متون کلاسیک ریشه دارند. مقتل شوشتری نیز با وجود جنبههای مثبت عرفانی و استفاده از منابع معتبر تاریخی و روایی، حاوی برخی از این آسیبهاست. این انحرافات با رسوخ در شعر عاشورایی عربی خوزستان موجب تضعیف جنبههای تاریخی، سیاسی و تربیتی عاشورا شده و عزاداری را به عملی صرفاً احساسی تبدیل میکنند که از درسهای اساسی قیام امام حسین(ع) فاصله میگیرد.
کلیدواژهها
موضوعات
قرآن کریم. ترجمۀ مهدی الهی قمشهای.
ابن سلام، ا. (1384ق). غریب الحدیث. ج2. بیروت: دارالکتاب العربی.
اسدی، ز. (1430ق). دیوان ندا العقیله. قم: انتشارات حضرت عباس(ع).
آقابزرگ طهرانی، م. (1396). نقباء البشر. ج1. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
امینی، ع. (1387). راه و روش ما راه و روش پیامبر (ص) ماست. تهران: دارالعلم.
امینی، ع. (1387). الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب. تهران: بنیاد بعثت، کتابخانۀ بزرگ اسلامی.
بروایه، م. (1390). دیوان الرایه. قم: انتشارات حضرت عباس(ع).
جعفری، س. (1394). بررسی آسیبهای شعر عاشورایی در ادبیات معاصر. مجلۀ ادبیات عاشورایی، ۴، 63ـ88.
جوادی آملی، ع. (1376). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: اسراء.
خسرجی، ج. (1429ق). طریق النجاح فی الأحزان والأفراح. قم: انتشارات حضرت عباس(ع).
داوودی، س. (1387). عاشورا ریشهها، انگیزهها، رویدادها، پیامدها. قم: امام علی بن ابی طالب (ع).
دغاغله، ا. (1391). دیوان أنین الحزین فی رثا النبی وأهل بیته الطاهرین. قم: اصیل
رفیعی، ع. (1383). تاریخ اسلام در عصر امامت امام سجاد و امام باقر علیهماالسلام. قم: سپهر اندیشه.
سپهر، م. (1380). ناسخ التواریخ. قم: مدین
طهرانی، م. (1426ق). امامشناسی. مشهد: علامه طباطبایی.
سلمانی، ا. (1353). مقتل شوشتری. تهران: آرام دل.
طهرانی، م. (1426ق). امامشناسی. ج15. مشهد: علامه طباطبایی.
قمی، ع. (1373). ترجمۀ نفس المهموم. قم: جمکران.
کاظمی، م. (1389). شعر عاشورایی خوزستان: تحلیل محتوایی و زیباییشناسی. تهران: سورۀ مهر.
ماجدی، ق. (1395). مواساه البتول فی رزایا آل الرسول(ص). قم: حضرت عباس(ع).
مذحجی، ه. (1384). لوعه الغریب وفرگه الحبیب. دزفول: عاشورا.
مشعلی، س. (1397). العیون الساهرة للعترة الطاهرة. قم: قدس.
مشهدی، م. (١٤١٩ق). المزار الکبیر. تهران: القیوم.
مطهری، م. (1368). حماسۀ حسینی. ج1. تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ن. (1386). آثار قرآنى. ج10. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مکیان، ن. (1395). عبرات الأحزان فی مصائب آل عدنان. اهواز: مکیان.
موسوی، س. (1428ق). دیوان حب الحسین. قم: روح.
نهجالبلاغه. ترجمۀ سیدجعفر شهیدی. (1378). چ 17. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
واعظ کاشفی، ح. (1399). روضة الشهداء. تهران: علمی و فرهنگی.
