تحلیل مضامین فرهنگ عامیانه در داستانهای منطقۀ مازندران (مطالعۀ موردی: داستان گاوگُم)
نوع مقاله : پژوهشی اصیل
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران.
2
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران.
10.48311/cfl.2025.86389.0
چکیده
یکی از مضامین مهم ادبیات داستانی معاصر، انعکاس فرهنگ عامه در داستانهای هر منطقه است و از آنجا که انسان و زندگی و اندیشۀ او جزء لاینفک داستان است، پیوستگی فرهنگ عامه با زندگی به حوزۀ داستان هم راه یافته است. مضامین فرهنگ عامه شامل مجموعهای از موضوعها و مفاهیم است که در میان عموم مردم بهطور روزمره مورد استفاده قرار میگیرد. بخشی از این فرهنگ شامل، آداب و رسوم اجتماعی، مذهبی، پزشکی و خرافی و بخشی دیگر شامل، جلوههای زبان محاوره و گویشهای محلی، بازیها، اشعار و ترانهها، حکایتها، ضربالمثلها، اصطلاحات، کنایهها و عبارتهای خاص و مواردی شبیه به آن است که اغلب در زبان عموم مردم بهکار میرود. هدف از پژوهش حاضر بررسی و تحلیل مضامین فرهنگ عامه در داستانهای منطقۀ مازندران (مطالعۀ موردی، داستان گاوگُم) بوده است. این پژوهش از نظر هدف، جزو تحقیقات توصیفی ـ تحلیلی است و براساس نوع و ماهیت دادهها، تحقیق کیفی است. بدین ترتیب پس از بررسی و تحلیل رمان گاوگم از علی علینژاد، دریافتیم که نویسنده تلاش کرده در اثر داستانی جدیدش نگاهی تازه به داستاننویسی مبتنی بر فرهنگ بومی داشته باشد و با قلمی برگرفته از گویش مازندرانی و نگارش فارسی، نثری داستانی برای مخاطب بنویسد که هم دارای مؤلفهها و فضای بومی باشد و هم برای مخاطب غیرمازندرانی فضای زبانی و روایی جدیدی ایجاد کند.
کلیدواژهها
موضوعات
ابراهیمزاده، ی. (1396). عناصر اقلیمی در ادبیات داستانی شمال (مازندران و گلستان). پایاننامۀ کارشناسی ارشد، به راهنمایی رحمان مشتاق مهر و مشاورۀ احمد گلی. دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، صص. 1-151.
انصاری، م. (1390). ز مازندران شهر ما یاد باد...، فرهنگ و ادبیات شفاهی مردم مازندران آداب و رسوم، باورها و موسیقی بومی مازندرانی. ساری: شلفین.
باقری خلیلی، ع. ا.، و غزنوی، ط. (1391). دیرینگی مازندران و فرهنگ مازندرانی. مطالعات توسعۀ اجتماعی - فرهنگی، 1(1)، 56-74.
تمیمداری، ا. (1384). فرمهای مشابه فولکلـور، کنجکاوی در جهـان هسـتی. جـام جـم، 6، 6.
جمالی، ر. (1389). بررسی عناصر اقلیمی در داستانهای نویسندگان شمال ایران. پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد، به راهنمایی م. فلاح.
حسنپور، م.، و سلطانزاده، ح. (1400). تبیین نقش متقابل فرهنگ و هنر در معماری آیینی تکایای مازندران. مطالعات هنر اسلامی، 18(41)، 58.
حسنی، س. ق. (١٣٩٥). (تحلیلی بر گسست فرهنگ بومی و زیست ـ بوم در استان مازندران) با توجه به تئوری فرهنگی مبتنی بر مدل گرید ـ گروپ. جامعهشناسی نهادهای اجتماعی، ٣(٧). 181ـ203.
خناری، ز. (1399). بررسی جنبههای اقلیمی در افسانههای مازندران. پایاننامۀ کارشناسی ارشد، به راهنمایی رضا ستاری و مشاوره احمد غنیپور ملکشاه، دانشگاه مازندران.
رضائینیا، ع، وحدتی، ع. ا.، شریفی، م. (1400). یافتههای فرهنگ عصر آهن تپه پری جای مازندران. مطالعات باستان شناسی پارسه، 5(16)، 51-68.
شاملو جانی بیک، ا. (1391). بررسی بازتاب جلوههای فرهنگ عامه (فولکلور) در داستانهای جلال آل احمد. مطالعات داستانی، 2، 34-48.
شریلو، م.، فرزاد، ع.، اوجاق علیزاده، ش. (1398). عناصر فرهنگ عامیانه در داستان حنای سوخته و رمان چنار دالبتی. متنپژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی)،81، 39-87.
علینژاد، ع. (1400). گاوگم. تهران، انتشارات روزنه.
فلاح، ن. (1396). داستانهای شفاهی مازندران. افسانههای واقعگرا (ج 3). مازندران، آمل، نشر وارش وا.
مساعد، م.، و مهری، س. (1400). بررسی جنبههای رئالیستی آثار داستانی ادبیات اقلیمی شمال. پژوهشهای ادبی، 73، 25ـ 25.
موسایی، ب. (1394). فرهنگ تحلیلی آثار داستاننویسان گیلان 1288 – 1388. گیلان: فرهنگ ایلیا.
میرزایی، م. (1396). بررسی فرهنگ عامه در آثار داستانی گیلان. پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
نیکزاد، ب. (1391). تحلیل مردمشناختی ترانهها و قصههای فولکلوریک مازندران «مطالعۀ موردی شهرستان آمل». پایاننامۀ دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکدۀ علوم اجتماعی.
نیکنام، م. (1395). تحلیل مردمشناختی آداب و رسوم مردم مازندران در آیین طلب آفتاب. همایش ملی فرهنگ گردشگری و هویت شهری. کرمان: مؤسسۀ علمی پژوهشی مهراندیشان ارفع.
ورمقانی، ح.، سلطانزاده، ح.، طاهایی، س. ع. (1397). بررسی تطبیقی تأثیر فرهنگ بر ورودی خانههای قاجاری گیلان و مازندران. معماری و شهرسازی آرمانشهر، 25، 237-249.
