معنی‌شناسی شناختی، به‌عنوان یکی از رویکردهای بنیادین در زبان‌شناسیِ معاصر، ادراکِ مفاهیمِ انتزاعی را مبتنی بر تجاربِ عینی و جسمانیِ انسان در بسترِ جهانِ پیرامون می‌داند. در مرکزِ این رویکرد، «طرحواره‌های تصویری» جای دارند؛ ساختارهایی پیش‌مفهومی و پویا که از تعاملِ مستمرِ بدن با فضا، اشیاء و نیروهای طبیعی پدید می‌آیند و بسترِ اولیه‌ای برای سامان‌دهیِ اندیشه و نظامِ زبان فراهم می‌سازند. روش اجرای این تحقیق، به‌لحاظ هدف بنیادی و به‌لحاظ ماهیت داده‌ها، از نوع پژوهش‌های کیفی با رویکردِ توصیفی‑تحلیلی است که بر اساس الگویِ طرحواره‌های تصویریِ جانسون و با استناد به آرای صاحب‌نظرانی چون ایوانز، گرین و لیکاف به تحلیلِ پیکره‌ای از رایج‌ترین ضرب‌المثل‌های عربیِ خوزستان (مستخرج از منابع مکتوب و مصاحبه‌های میدانی) پرداخته است. مهم‌ترین نتایج پژوهش نشان می‌دهد که طرحواره‌های حرکتی و ظرف بودگی با بالاترین بسامد، الگویِ غالبِ مفهوم‌سازی در این ضرب‌المثل‌ها را تشکیل می‌دهند که ریشه در تجربیاتِ عینیِ ساکنانِ منطقه از جابه‌جایی در فضای جغرافیایی و زیست در ظرف‌های طبیعی (چون رودخانه و لباس) دارد. همچنین، طرحواره‌های انطباق و شکافت کارکردی انتقادی و هشداردهنده در نقدِ توقعاتِ بی‌جا و لجاجت دارند و طرحواره‌های پیوستگی و نیرو‑قدرتی به‌ترتیب بر پیوندِ ناگسستنیِ فرد با اصل و نسبِ خویش و وجودِ نیروهایِ بازدارنده‌ی اجتماعی دلالت می‌کنند. در نهایت، پژوهش نشان داد که ساختارهایِ شناختیِ این گویش، بازتابی مستقیم از تعاملِ تاریخیِ مردمانِ خوزستان با اکولوژیِ منحصربه‌فردِ منطقه است.