فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

تحلیل کارکردهای اجتماعی و فرهنگی ترانه‌بازی‌های کودکان در فرهنگ ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
10.48311/cfl.2026.121350.82914
چکیده
ترانه‌بازی‌های کودکان یکی از کهن‌ترین جلوه‌های فولکلور ‌اند که در بستر بازی‌های جمعی کودکان اجرا می‌شوند و بخشی مهم از فرهنگ عامه را شکل می‌دهند. این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و هویتی این ترانه‌ها انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر رویکرد کارکردگرایانه در مطالعات فولکلور استوار است و از سه دیدگاه نظری مالینوفسکی، باسکوم و داندس بهره می‌گیرد. روش تحقیق کیفی با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌های پژوهش شامل هفده ترانه بازی نهایی کودکان است که از بررسی ترانه بازی های نزدیک به موضوع تحقیق در منابع مکتوب فولکلور گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها در سطوح متنی، کارکردی و زمینه‌ای انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ترانه بازی‌های کودکان فراتر از کارکرد سرگرم کنندگی، نقش‌های متعددی در فرهنگ کودکان ایفا می‌کنند. این ترانه‌ها از یک سو در روند بازی، تعیین نقش‌ها و ایجاد هماهنگی میان شرکت‌کنندگان نقش دارند و از سویی دیگر به انتقال دانش، ارزش‌ها و باورهای فرهنگی کمک می‌کنند. افزون بر این، ترانه‌ها با ایجاد چارچوبی نمادگونه برای رفتار در بازی، به آموزش غیررسمی قواعد اجتماعی و نظم گروهی یاری می‌رسانند. در مجموع، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ترانه‌بازی‌های کودکان با پیوند کلام آهنگین، ریتم و کنش‌های نمادین، در چهار ساحتِ تنظیم رفتار و انضباط ذهنی، انتقال غیررسمی دانش و باورها، تقویت همبستگی عاطفی و تکوین هویت جمعی عمل می‌کنند؛ فرآیندی ساختاربخش که کودکان را در بستر تعامل با همسالان و پذیرش قواعد مشترک، از عملکرد فردی به سوی بلوغ اجتماعی رهنمون می کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 آبان 1405