فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

خوانشی کهن‌الگویی از تلفیق اسطورۀ« خون » و « نارسیس» در بیتی از حافظ «نرگس مست نوازش کن مردم دارش خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیارزبان وادبیات فارسی دانشگاه یاسوج مترجمه شود به انگلیسی
2 دانشجوی دکتری
10.48311/cfl.2026.121758.82924
چکیده
پژوهش حاضر در چارچوب اسطوره‌شناسی تطبیقی و با روش تحلیل محتوای کیفی به بررّسی ژرف‌ساخت اسطوره‌ای بیت «نرگس مست نوازش کن مردم دارش / خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد» از حافظ می‌پردازد. هدف اصلی، تحلیل نحوۀ تلفیق دو کهن‌الگوی نارسیس (با محوریت خودشیفتگی و مرگ به واسطۀ عشق به خویش) و خون (به مثابۀ نماد جان، حیات مجدّد، قربانی و باروری) در ساخت معنایی این بیت از حافظ است. با بررّسی گسترده اساطیر ایرانی (خون سیاوش، آیین میترایی، باورهای عامیانه)، یونانی (نارسیس) و تطبیق آن با بیت مورد نظر، یافته‌ها نشان می‌دهد حافظ، با احاطه‌ای آگاهانه بر میراث اساطیری ایران باستان و یونان، این مفاهیم را در قالبی نمادین و چندلایه ادغام کرده تا از سطح وصف عاشقانه فراتررفته، به مفاهیم فراتاریخیِ فنا در معشوق، جاودانگی از راه قربانی، و تبدیل مرگ به زندگی دست یابد. یافته‌های پژوهش اثبات این مدعاست که درک کامل این بیت و امثال آن در شعر حافظ، مستلزم عبور از خوانش ظاهری و اتکا بر ژرف‌ساخت اسطوره‌شناختی است.
کلیدواژه‌ها: اسطوره، کهن‌الگو، نارسیس، خون، حافظ، اسطوره‌شناسی تطبیقی، ادب عامه، ناخودآگاه جمعی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 مهر 1405