فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

تحلیل روانکاوانۀ شعر عامیانۀ بلوچی «جَنه مَهرنگ» بر مبنای نظریۀ لاکان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار
10.48311/cfl.2026.122840.82953
چکیده
در شعر فولکلور بلوچی «جنه مهرنگ»(دختر زیبا)، با شاه‌بیت «جنه مهرنگ توارون کن/ بزیر کارچی هلارون کن»(برگردان: ای دختر زیبا صدایم کن/ سپس چاقویی بردار و مرا ذبح کن)، پیوند میان شعر با مفاهیم میل، عشق، مرگ و ژوئیسانس(تمتّع توأم با درد) بسیار برجسته است. نقد روان‌کاوانه در تحلیل ادبیات عامه بسیار راه‌گشا است. در پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از نظریۀ روانکاوی لاکان، این شعر را که مانند اغلب شعرهای عامیانه، شاعر آن مشخص نیست اما در فرهنگ و ادبیات عامه بلوچی بسیار مشهور است، بررسی می‌کنیم. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که این شعر در تحلیل لاکانی، بیش از هر چیز، میل و ژوئیسانس مردانه، توجه به دیگری و رانۀ مرگ را بازنمایی می‌کند. رواج گستردۀ این شعر در فرهنگ‌عامۀ بلوچ، حاکی از هم‌پوشانی میل به زندگی، عشق، آزارطلبی و پیوند آن‌ها با رانۀ مرگ است. ازآنجاکه راوی مرد به‌مثابۀ یک سوژۀ لاکانی، در یک اختگی نمادین قرار دارد، با تقاضای قربانی شدن خود و اعطای ژوئیسانس به معشوق به‌مثابۀ دیگری، به آن‌سوی اصل لذت رفته و با این رهیافت، به‌نوعی ژوئیسانس مازاد دست می‌یابد. بدین صورت این پژوهش نشان می‌دهد که نظریۀ روانکاوی لاکان چهارچوب مفهومی مناسبی برای تحلیل اشعار فولکلور فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 مهر 1405