فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

نقش جزایر شگفت‌انگیز سفرهای سندباد هزارویک‌شب در مفهوم‌سازی جهان‌نگری تخیلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
10.48311/cfl.2026.121203.82910
چکیده
هزارویک‌شب بیش از اینکه اثری متعلق به ایرانیان و اعراب و هندی‌ها باشد، اثری جهانی است. خواننده در این مجموعه با دنیایی متفاوت آشنا می‌شود که در نهایت بر جهان‌نگری وی تأثیرگذار خواهد بود. سفرهای سندباد دریایی از برجسته‌ترین نمونه‌های تخیل روایی در سنت قصه‌گویی شرقی است و سازوکارهایی برای مفهوم‌سازی جهان‌نگری تخیلی‌ به مخاطب ارائه می-دهند. «جزایر عجیب» در این حکایت‌ها نه صرفاً مکان‌هایی داستانی، بلکه ابزارهایی معرفتی برای صورت‌بندی جهان‌نگری تخیلی‌اند؛ جهان‌نگری‌ای که مرز میان تجربۀ زیسته، امر ناشناخته و خیال استعاری را درهم می‌شکند. هدف از این پژوهش افکندن نگاهی متفاوت به شگفتی‌های قصه‌های سندباد در سفرهای هفتگانه‌اش است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، با استفاده از نظریۀ تخیل ساموئل تیلور کولریج و بر اساس ترجمۀ محمدرضا مرعشی‌پور انجام شده و نشان می‌دهد که هر جزیره واحدی جهان‌ساز است که نظم عقلانی جهان واقعی را مختل می‌کند و تجربه‌ای بدیل از هستی عرضه می‌دارد: فضاهایی که قوانین طبیعت در آن‌ها تعلیق می‌شود، به فروپاشی قطعیت حسی، اخلاقی و معرفتی می‌انجامد، آزمون خرد و اخلاق قهرمان را ممکن می‌سازد و جغرافیای تخیل را گسترش می‌دهد. از این رهگذر، جهان‌نگری سیال، تجربه‌محور و ناپایدار شکل می‌گیرد. نهایتاً اینکه تخیل در سفرهای سندباد نه عنصری تزئینی، بلکه منطق حاکم بر جهان روایی است و جزایر شگفت‌انگیز کانون اصلی این منطق خیالی به شمار می‌آیند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مهر 1405