چکیده
اگرچه در نزد ایرانیان باستان، اعتقاد به گیاهان و داروهایِ دوردارندۀ مرگ به‌عنوان نوعی نوشدارو وجود داشته است، ولی کاربرد واژۀ «نوشدارو» در متونِ پیش از اسلام دیده نمی‌شود و ظاهراً قدیمی‌ترین اشاره به این واژه (آنچه امروز به دست ما رسیده است) مربوط به شاهنامۀ فردوسی است که در مفهوم دارویی به‌کار رفته است که خستگان را درمان می‌کند. نوشدارو، یک مفهوم جهانی است که در اساطیر و باورهای بسیاری از ملل دنیا دیده می‌شود و آن را می‌توان یکی از نمادهای کهن‌الگویِ «جاودانگی» قلمداد کرد. از جمله منابعی که اطلاعاتی ذی‌قیمت دربارۀ نوشدارو در اختیار ما قرار می‌دهد و به ذکر جزئیاتِ این داروی شفابخش می‌پردازد، روایت‌های مکتوب نقالی است. این پژوهش که با استفاده از طومارهای نقالی و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است، سعی بر آن داشته تا به انواع روایت‌ها دربارۀ نوشدارو و بررسیِ نمودهای گوناگون آن بپردازد. نتیجه‌ای که از این تحقیق به دست می‌آید این است که در روایت‌های نقالی، نوشدارو صرفاً به داستان رستم و سهراب محدود نمی‌شود و طیفِ گسترده‌ای از داستان‌ها را به خود اختصاص می‌دهد؛ داستان‌هایی بدیع از انواع نوشداروها – مانند خونِ سیمرغ/ رُخ، مرهم سلیمان(ع)، روغن اژدها و... ـ ، شیوه‌های به‌کارگیری نوشدارو، و معرفی روایتی نویافته از «نوشدارو و مرگ سهراب»، که در تحقیقات ادب حماسی، به بسیاری از آن‌ها اشاره نشده است .