فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

تقابل اشه و دروج و نمودها و نمادهای آن در قصّه‌های عامیانۀ ایرانی با تأکید بر قصه‌های ایرانی انجوی ‌شیرازی و افسانه‌های کهن ایرانی صبحی ‌مهتدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه
3 عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی
10.48311/cfl.2026.119531.82867
چکیده
قصه‌های عامیانه به‌مثابه متون فرهنگی می‌توانند حامل بازمانده‌هایی از اندیشه، اسطوره و منش یک جامعه‌ باشند. اسطوره، دین، مسائل روانی، جهان‌بینی، اخلاق و... در این قصه‌ها به زبانی نمادین گزارش شده است؛ ازاین‌رو قصه-های عامیانۀ ایرانی حافظ بقایای معنایی جهان زیستِ ایرانی است. در این قصه‌ها می‌توان بازتاب اندیشه‌های ایرانی را برمبنای دو بُن فلسفیِ «نور و تاریکی» و «اشه و دروج» بررسی و تحلیل کرد. بن‌مایۀ «نور و تاریکی» و رویارویی دو نیروی سپند و ناپسند، که بنیاد آیین زرتشت را شکل می‌دهد، در این قصه‌ها نمودی نیرومند و استوار دارند. هرچند، قصه‌ها و فولکلور ایرانی، به‌صورت مستقیم حامل آموزه‌های زرتشتی نیستند؛ اما بسیاری از این قصه‌ها با بحث تقابل‌های بنیادی «نور و تاریکی» و «اشه و دروج» همپوشانی بالایی دارند. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که این تقابل‌ها چگونه و در چه سطوحی از روایت قصه‌های عامیانۀ ایرانی بازتاب یافته‌اند. پس از بررسیِ توصیفی – تحلیلی- اسنادی به این نتیجه و دریافت رسیدیم که این تقابل‌ها نه‌تنها در سطح مفهومی، بلکه در رفتار شخصیت‌ها، نمادها، رنگ‌ها و حیوانات نیز نمود پیدا می‌کنند و ساختار منسجمی از جهان‌بینی زرتشتی را آَشکار می‌سازند. تقابل نیروی خیر و شر به‌صورت قهرمان و دیو، نقش حیوانات مقدس و یاریگر چون «گاو»، «سگ» و «خروس» نشانی از نیروهای «اشه» و نظم کیهانی در این داستان‌هاست و اشاره به نام‌های اسطوره‌ای خاص یا عناوینی همچون «موبد»، «اهریمن» و «آز» ریشه‌های زرتشتی این قصه‌ها را هرچه بیشتر برجسته می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 مرداد 1405