این مقاله به بررسی تطبیقی دو تیپ شخصیتی «ملانصرالدین» و «ایوان نادان» در ادبیات عامۀ ایران و روسیه می‌پردازد و آن‌ها را به‌عنوان دو صورت فرهنگیِ متفاوتِ یک تیپ شخصیتی جهان‌شمول، یعنی «احمق دانا»، تحلیل می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر تیپ‌شناسی قصه‌ها بر اساس شاخص آرنه-تامپسون-اوتر استوار است. در گام نخست، بر اساس سنخ‌ها و موتیف‌های مشترک در قصه‌های «احمقان» و «لطیفه‌ها»، جایگاه این دو چهره در نظام تیپ‌شناسی بین‌المللی قصه‌های عامه تعیین می‌شود و شباهت‌ها و تفاوت‌های ساختاریِ طرح و نقش آن‌ها در پیشبرد روایت توصیف می‌گردد. در گام دوم، ویژگی‌های پایدار تیپی این دو شخصیت در سه سطح بررسی می‌شود: ۱. سطح نقش روایی (نوع ورود، آزمون‌ها، سازوکار وارونگی انتظارات و شکل پیروزی)، ۲. سطح زبان و گفتار (فشردگی و یا تکرار کلام)، و ۳. سطح کارکرد اجتماعی-ایدئولوژیک (نحوۀ بازنمایی قدرت، طبقه و ارزش‌های اخلاقی). در این چارچوب نشان داده می‌شود که ملانصرالدین عمدتاً در مقام نیرنگ‌باز نقاد و «دلقک معقول»، کارکرد افشاگرانه و انتقادی نسبت به ساختارهای قدرت می‌یابد، در حالی که ایوان نادان، به‌عنوان قهرمان ساده‌دل روستایی، بیش از همه حامل پیام‌های اخلاقی و اعتماد به نظم برتر است و وارونگی موقعیت او در طرح قصه در نهایت در افق تثبیت عدالت الهی و اخلاقی معنا می‌شود. این نتیجه حاصل شد که هر دو تیپ، در عین تفاوت‌های دینی، سبکی و طبقاتی، در نقش «احمق حامل حقیقت» عمل می‌کنند؛ شخصیتی حاشیه‌ای که حماقت ظاهری او سازوکاری روایی برای نقض عقل رسمی، برهم‌زدن سلسله‌مراتب تثبیت‌شده و امکان‌دادن به بیان ناگفتنی‌های جمعی در قالب قصه و لطیفه است.