فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

«تحلیل نقش عناصر فرهنگ‌عامه در پیش‌برد پیرنگ نمایشنامۀ موسیو‌ژوردان (‌۱۲۸۹ه.ق) اثر آخوندزاده بر مبنای پساساختارگرایی»

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی،دانشگاه تبریز
2 استاد ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه تبریز
3 دانشیار ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه تبریز
10.48311/cfl.2026.120548.82891
چکیده
پژوهش‌های پیشین درباره نمایشنامۀ «موسیو ژوردان» آخوندزاده (۱۲۸۹ه.ق) بیشتر بر نیت انتقادی نویسنده و تقابل ساده‌انگارانۀ علم و خرافه متمرکز بوده‌اند و از کارکرد ساختاری فرهنگ‌عامه در شکل‌دهی به پیرنگ غفلت کرده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی، متن نمایشنامه را در چهار سطح ساختاری، علّی، معنایی و گفتمانی بررسی کرده و با تکیه بر پساساختارگرایی و مطالعات فرهنگی، نقش فرهنگ‌عامه را در شکل‌گیری و تحول معنا در روایت واکاوی می‌کند.پرسش اصلی، تبیین کارکرد روایی فرهنگ‌عامه و تعامل آن با گفتمان‌های علم، مدرنیته و خردگرایی در تقابل با سنت اجتماعی است. از منظر پساساختارگرایی، متن شبکه‌ای سیال از دال‌هاست که معنا در آن از طریق «تفاوت»، «تقابل» و «واژگونی» تولید می‌شود. این پژوهش از مفاهیم واسازی دریدا، چندصدایی و مرگ مؤلف بارت، و نسبت قدرت/دانش فوکو بهره گرفته است.یافته‌ها نشان می‌دهد که پیرنگ بر بستر تعامل و کشاکش این گفتمان‌ها شکل گرفته است. عناصر فرهنگ‌عامه ــ ازجمله باورهای مردمی، آیین‌های جادویی و موقعیت‌های طنزآمیز ــ در گره‌افکنی، تعلیق و گره‌گشایی نقش مستقیم دارند و با گسست در نظم منطقی روایت، مسیر وقایع را دگرگون می‌سازند. معنا نه در علم تثبیت می‌شود و نه در جادو؛ بلکه در کشاکش میان علم، سنت و فرهنگ‌عامه بازتولید می‌گردد. ازاین‌رو، فرهنگ‌عامه عنصری اساسی در ساختار روایت، سامان‌دهی پیرنگ و جهت‌بخشی به فرجام نمایشنامه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 مرداد 1405