فرهنگ و ادبیات عامه را می‌توان عرصه‌ای دانست که در آن معنا از خلال جابه‌جایی میان روایت، آیین و کنش جمعی پدیدار می‌شود. با وجود گستردگی مطالعات در این حوزه، همچنان پرسش از منطق نشانه‌ای حاکم بر این جابه‌جایی‌ها بی‌پاسخ مانده و پیوند میان صورت‌های روایی و کنش‌های آیینی اغلب به سطح توصیف تقلیل یافته است. مقاله حاضر می‌کوشد این مسئله را از منظری نشانه‌شناختی بازخوانی کند و امکان فهم فرهنگ عامه را در قالب یک سازوکار معنایی پویا بیازماید. این پژوهش با رویکردی کیفی و بر پایه تحلیل نشانه‌شناختی انجام شده است. داده‌های پژوهش شامل متون روایی، منابع کتابخانه‌ای و نمونه‌هایی از سه حوزه نقالی، تعزیه و آیین نوروز است که به‌عنوان نمونه‌های شاخص فرهنگ و ادبیات عامه ایران انتخاب شده‌اند. تحلیل داده‌ها با اتکا به مفاهیم اصلی نظریه سپهر نشانه‌ای یوری لوتمان، شامل مرز فرهنگی، ترجمه بینانشانه‌ای، حافظه فرهنگی و انفجار معنایی صورت گرفته است تا سازوکارهای تولید، انتقال و بازتولید معنا در این نمونه‌ها بررسی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که روایت و آیین در فرهنگ عامه، در پیوندی ترجمه‌ای و مرزی با یکدیگر عمل می‌کنند و معنا در تنش میان این ساحت‌ها تولید می‌شود. برآیند پژوهش، ارائه مدلی مفهومی است که فرهنگ و ادبیات عامه را به‌ مثابه سپهری زنده از تعامل نظام‌های نشانه‌ای صورت‌بندی می‌کند؛ سپهری که در آن، حافظه فرهنگی، مرزها و ترجمه‌ها نقش محوری در تداوم و دگرگونی معنا ایفا می‌کنند.