این پژوهش با هدف واکاوی ژرفانمایه‌های عرفانی در داستان عامیانه افغانستان با عنوان «روزی‌دهنده کیست؟» انجام شده است. این مقاله بر این مبنا شکل گرفته که هر بخش فولکلور، ذخیره‌ای معرفتی و آیینی حاصل از ترکیب داده‌های پیشین است؛ از این رو مقاله نه به اتصالات پراکنده و جزءنگر، بلکه به «کلیت در فرم» توجّه دارد. روش تحقیق آن، تحلیل روایی با تمرکز بر نمادشناسی عرفانی است. داستان مذکور، با تکیه بر شبکه‌ای از نمادهای به هم پیوسته، مفاهیمی چون توکل، سلوک، کشف حقیقت و نسبت انسان با امر متعالی را روایت می‌کند. در این مقاله، نمادهای کلیدی داستان شامل «آب، ازدواج، بازگشت به وطن، پادشاه، پیر، چاه، دختر خردمند، دیو، رزق و روزی، زن، سرنوشت و سفر»، بر اساس چارچوب‌های عرفانی اسلامی و اسطوره‌شناسی تطبیقی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این داستان عامیانه، در قالب روایتی ساده، از ظرفیت بالایی برای بازنمایی مفاهیم پیچیده عرفانی ـ اسطوره‌ای برخوردار است و نمادهای به کار رفته در آن، ریشه در سنت‌های عرفانی، متون مقدّس و ناخودآگاه جمعی بشر دارند. این پژوهش بر غنای نمادین ادبیات شفاهی افغانستان به عنوان بستری برای انتقال مفاهیم معنوی تأکید می‌کند.