دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.48311/cfl.2026.118906.82856
چکیده
بختیاریها همانند سایر اقوام ایرانی، اشعاری دارند که در جشنهای عروسی خوانده میشوند. این اشعار مانند سایر اشعار عامّه، ساده و بیتکلّفاند. سرایندة مشخّصی ندارند و از آنها نمونههای فراوانی موجود است. از آنجا که این اشعار، در میان بختیاری از اهمیّت و جایگاه خوبی برخوردارند و گونههای متنوّعی از آنها وجود دارد، اما به صورت دقیق و علمی بررسی نشدهاند و هنوز تقسیمبندی (گونهشناسی) منظم و مدوّنی از آنها ارائه نشده، در این مقاله کوشیده شده تا این اشعار، بر اساس مبانی نظری دانش انواع ادبی، بهویژه ادب عامّه، نقد و بررسی شوند و طبقهبندی منظمی از آنها ارائه گردد. روش تحقیق در این مقاله نوعی از تحلیل محتوا با رویکرد توصیفی- تحلیلی است و دادهها به صورت میدانی در قالب 50 نمونه (2288 بیت)، از دو شهرستان اَردل و لردگان واقع در استان چهارمحال و بختیاری جمعآوری شدهاند و در نهایت مشخص شده که 24 گونه از اشعار عروسی در شهرستانهای یادشده وجود دارد. این گونهها بر اساس بیت، یا مصراع یا واژة ترجیع نامگذاری شدهاند. وزن در آنها هجایی است. شیوة اجرای آنها دوطرفه است؛ یعنی یک نفر میخواند و جمع، پاسخ میدهند. این اشعار معمولاً بدون همراهی ساز و رقص، اما به آواز خوانده میشوند و در حین خوانندن، پاسخدهندگان دست میزنند. از نظر قالب، بیشتر این اشعار بر ساختار دوگاندوگانی (دوتا دوتایی) استوارند. بسامد تشبیهات محسوس و ملموس در آنها بالاست و از نظر محتوایی، شاد، هیجانانگیز و بسیار پرتحرکاند.