دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.48311/cfl.2026.118906.82856
چکیده
بختیاریها به اشعاری که در جشنهای عروسی میخوانند، «دوالالی» میگویند. دوالالیها مانند سایر اشعار عامّه، سرایندة مشخّصی ندارند و خصلت جمعی دارند. از آنجا که این اشعار، در میان بختیاری از اهمیّت و رواج فراوانی برخوردارند و نمونههای زیادی از آنها موجود است، اما به صورت دقیق و علمی بررسی نشدهاند و هنوز تقسیمبندی (گونهشناسی) منظم و مدوّنی از آنها ارائه نشده، در این مقاله کوشیده شده است تا این اشعار، بر اساس مبانی نظری دانش انواع ادبی، بهویژه ادب عامّه، نقد و بررسی شوند و طبقهبندی منظمی از آنها ارائه گردد. روش تحقیق در این مقاله نوعی از تحلیل محتوا با رویکرد توصیفی- تحلیلی است و دادهها به صورت میدانی در قالب 46 نمونه (2288 بیت)، از دو شهرستان اَردل و لردگان واقع در استان چهارمحال و بختیاری جمعآوری شدهاند و در نهایت مشخص شده که گونة دوالالیهای بختیاری دستکم دارای 25 زیرگونه است. این زیرگونهها بر اساس بیت، یا مصراع یا واژة ترجیع نامگذاری میشوند. وزن در آنها هجایی است. شیوة اجرای آنها دوطرفه است؛ یعنی یک نفر میخواند و جمع، پاسخ میدهد. این اشعار معمولاً بدون همراهی ساز و رقص، اما به آواز، خوانده میشوند و در حین خوانندن، پاسخدهندگان دست میزنند. از نظر قالب، بیشتر این اشعار بر ساختار دوگاندوگانی (دوتا دوتایی) استوارند. بسامد تشبیهات محسوس و ملموس در آنها بالاست. از نظر محتوایی، شاد، هیجانانگیز و بسیار پرتحرکاند. اندیشة مندرج در آنها آفاقی است و مضمون عشق و دلداگی در بیشتر آنها دیده میشود.