امروزه با پیشرفت علوم و پیدایش نظریه‌های جدید علمی، ادبیات و آثار ادبی چهرة کاربردی به خود گرفته‌اند. بررسی قصه‌ها، افسانه‌ها، حکایات وضرب‌المثل‌های رایج یک فرهنگ، تصویری دقیق از ارزش‌ها، نگرش‌ها، اعتقادات و رفتارهای مردم آن جامعه در مواجهه با مسائل مختلف ارائه می‌دهد. در این میان ضرب‌المثل‌ها به عنوان یکی از مهمترین جنبه‌های ادبیات شفاهی، نه تنها نمایانگر ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی یک جامعه هستند، بلکه ابزاری کلیدی برای انتقال آموزه‌های اخلاقی، رفتاری و اجتماعی به نسل‌های آینده محسوب می‌شوند. ازدواج، تشکیل خانواده و رضایت زوجین، به عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی، تحت تأثیر مستقیم فرهنگ و ارزش‌های حاکم بر جامعه می‌باشد. عوامل فرهنگی، چه به صورت مستقل و چه به عنوان زمینه‌ساز عوامل دیگر، نقش بسزایی در ازدواج و روابط زناشویی ایفا می‌کنند؛ پژوهش حاضر با تأکید بر اهمیت مطالعة ضرب‌المثل‌ها در جوامع سنتی، ضرب‌المثل‌های آذری با کلیدواژه‌های مرتبط با زن، مرد و ازدواج را استخراج نموده با تحلیل تماتیک، فرض‌ها و معیارهای مربوط به نقش‌های زن و شوهر در ازدواج و روابط زناشویی را مورد بررسی قرار داده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در این ضرب‌المثل‌ها، روابط زناشویی، روابطی مهم و گاه پرتعارض می‌باشد؛ که برخی از این تعارضات، تکراری، اجتناب‌ناپذیر و حتی غیرقابل حل هستند. در نمونه‌های بررسی شده، معیارهای ازدواج برای زنان، متعددتر و سخت‌گیرانه‌تر از مردان است. هر چند انتظار می‌رود که در زندگی زناشویی زن و مرد نقش‌های مکمل یکدیگر را ایفا کنند، اما در بسیاری از نمونه‌ها، شاهد نشانه‌هایی از مردسالاری هستیم که به تسلط مرد بر زن تأکید می‌کند.