کارکرد روایتهای عامیانه در بیان ایدئولوژی در اشعار شاملو بر اساس خوانش انتقادی شعر «پریا»

اسماعیلی نیا, فاطمه; شادی گو, شهریار

doi:10.48311/cfl.2026.117562.82834

کارکرد روایتهای عامیانه در بیان ایدئولوژی در اشعار شاملو بر اساس خوانش انتقادی شعر «پریا»

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

فاطمه اسماعیلی نیا ¹

شهریار شادی گو ²

¹ دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ایلام، ایران

² استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان تهران، ایران.

10.48311/cfl.2026.117562.82834

چکیده

این پژوهش، با هدف تحلیل کارکرد روایت‌های عامیانه در بازنمایی ایدئولوژی و مناسبات قدرت در شعر معاصر فارسی، به بررسی شعر «پریا» سرودۀ احمد شاملو می‌پردازد. در این پژوهش، چارچوب نظری تحقیق، بر پایۀ نظریۀ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف بنا شده است. روایت «پریا» با بهره‌گیری از ساختار قصه‌های عامیانه، تقابل نمادین میان «پریا» و «دیوها» را بازآفرینی می‌کند و از خلال این دوگانه، تصویری چندلایه از نسبت فرد و قدرت ارائه می‌دهد. در این شعر، عناصر فولکلوریک و لحن ساده و قصه‌گون، نه صرفاً ابزار روایت، بلکه ساز و کاری برای بازنمایی و نقد گفتمان سلطه‌اند؛ به‌گونه‌ای که ساختار اسطوره‌ای قصه، به بستری برای افشای ستم، استبداد و سازوکارهای ایدئولوژیک بدل می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاملو با بازسازی الگوی قصۀ پریان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخیل جمعی و حافظۀ فرهنگی، زبان عامیانه را به ابزاری انتقادی برای دعوت به آگاهی جمعی و اندیشۀ آزادی‌خواهانه تبدیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها

واژه های کلیدی: تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف

روایت های عامیانه

ایدئولوژی

احمد شاملو

پریا

موضوعات