استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.48311/cfl.2026.117537.82833
چکیده
پیشگویی به عنوان بخشی از فرهنگ عامه، نقش بهسزایی در نظمبخشی به جهانبینی و کاهش اضطراب ناشی از آیندهای نامعلوم ایفا میکند. این پژوهش با هدف ریشهیابی آیینهای پیشگویی در فرهنگ مردم لرستان به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. پرسشهای اصلی پژوهش بر شناسایی رابطۀ بین ذهنیات فالگیرنده و فال، و همچنین نقش اسطوره و دین در این آیینها متمرکز بود. یافتههای تحقیق نشان میدهد که پیشگوییهای لرستان بر دو پایه اصلی استوار است: 1- روشهای روانشناختی تداعی معانی: بخش عمدهای از این آیینها، مانند «بار انداختن مرغ» برای آمدن مهمان یا «خاریدن کف دست» برای دریافت یا پرداخت پول، با استفاده از الگوهای تداعی شامل شباهت، تضاد، علت و معلول، مجاورت و باهمآیی، پدیدههای عینی را به رویدادهای آینده پیوند میزنند و برای آنها معنایی باورپذیر میآفرینند. 2- بنیانهای اسطورهای و دینی کهن: بسیاری از فالها، مانند خوشیمن دانستن روباه و خروس و بدشگون شمردن جغد و شغال، بازماندههایی از باورهای آیین زرتشت هستند که در گذر زمان و تحت تأثیر تقابل گفتمانهای مذهبی مختلف دچار دگرگونی یا تداوم شدهاند.