فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

بازنمایی ایدئولوژی جنسیتی در لایه‌های سبکی، زبانی و بلاغی در منتخبی از قصه‌های‌ محلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پسادکتری دانشگاه لرستان. دانش‌آموخته دکتری و مدرس دانشگاه شهرکرد.
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 هیئت علمی و استاد تمام دانشگاه لرستان.
4 دانشجوی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد
10.48311/cfl.2026.117343.82828
چکیده
قصه‌های محلی اصفهانی و بختیاری به مثابه بخشی از میراث ادبی و فرهنگی ایران، واجد لایه‌های پیچیده معنایی و سبکی‌ هستند که یکی از مهم‌ترین ابعاد آن‌ها بازنمایی ایدئولوژی جنسیتی است. در این روایت‌ها، نقش‌ها و موقعیت‌های زنان و مردان در چارچوب هنجارهای فرهنگی و اجتماعی شکل می‌گیرد و انتظارات جنسیتی جامعه را بازتاب می‌دهد. زنان اغلب در قالب دوگانگی‌های نمادین چون «زن خوب/ بد» یا «زن زیبا/ مظلوم» بازنمایی می‌شوند؛ دوگانگی‌هایی که ارزش‌ها و قواعد اجتماعی مرتبط با رفتار، اخلاق و مسئولیت‌های جنسیتی را تثبیت می‌کنند. در مقابل، مردان عمدتاً در مقام قهرمان، ناجی یا عامل پیشبرد روایت ظاهر می‌شوند و تجسم جایگاه قدرت و مسئولیت اجتماعی به شمار می‌آیند. از منظر سبکی و ساختاری، این ایدئولوژی در لایه‌هایی چون شخصیت‌پردازی، طرح داستان، انتخاب واژگان، نحوه جمله‌بندی، ترتیب رخدادها و فضاسازی انعکاس می‌یابد. توصیف‌های تمثیلی و استعاری از زنان، تأکید بر زیبایی، پاکی یا آسیب‌پذیری آنان و برجسته‌سازی کنش‌های مردانه، ابزارهایی برای انتقال و درونی‌سازی هنجارهای جنسیتی محسوب می‌شوند. در این پژوهش قصه‌های اصفهانی و بختیاری به‌عنوان نماینده دو بافت فرهنگی متمایز انتخاب شدند تا امکان تحلیل تطبیقی نقش‌ها و کنش‌های جنسیتی فراهم شود. این پژوهش با رویکرد تطبیقی و میان‌رشته‌ای، با تلفیق نظریه بازنمایی، نشانه‌شناسی روایت و تحلیل گفتمان انتقادی، به واکاوی چندلایه‌ای ساختار و سبک قصه‌های محلی اصفهانی و بختیاری می‌پردازد.تحلیل این لایه‌ها نشان می‌دهد که قصه‌های محلی نه تنها حامل ارزش‌های زیبایی‌شناختی‌اند، بلکه بستری برای بازتولید و نقد ساختارهای قدرت و ایدئولوژی‌های جنسیتی در فرهنگ و ادبیات محلی ایران نیز فراهم می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 فروردین 1405