فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

مقایسۀ صورتِ شفاهی و مکتوب افسانۀ «خاکی و دیوها» بر پایۀ الگوی ریخت شناسیِ ولادیمیر پراپ

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد خسروبیکی 1
حسن حیدری 2
جلیل مُشیّدی 3
1 دانشگاه اراک. دانشکده ادبیات. دانشجوی دکتری ادبیات
2 استاد تمام گروه ادبیات فارسی در دانشگاه اراک
3 استاد تمام گروه ادبیات فارسی دانشگاه اراک
10.48311/cfl.2025.86480.0
چکیده
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار روایی افسانۀ «چهل‌برادر و چهل‌دیو» بر اساس الگوی ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ انجام شده است. روایت شفاهیِ این افسانه با عنوان «خاکی و دیوها» از شهرستان کمیجان در استان مرکزی گرد آوری شده است. روایت‌های مکتوب این قصه در سه کتابِ افسانه‌های مردم مازندران و ترکمن‌صحرا، افسانه‌های محلی قاینات و داستان-های عامیانۀ لرستان موجود است. روایت شفاهیِ نویافته در مقایسه ‌با نسخه‌های مکتوب طولانی‌تر است و جزئیات بیشتری دربردارد. با بررسی تمام روایت‌های این قصه روشن شد که روایت‌های حاضر گرچه ازنظر تعدادِ «حرکت»‌ها و برخی بُن‌مایه‌ها با هم تفاوت دارند؛ اما همگی با الگوی ساختاری پراپ هم‌خوان هستند. از نظر توالیِ کارکردها نیز همۀ روایت‌ها تا حد زیادی از الگوی پراپ پیروی می‌کردند. در بررسی روایت‌های افسانۀ حاضر، یک کارکرد ویژه به‌عنوان «مانع‌زدایی» نیز شناسایی شد که در الگوی پراپ وجود ندارد اما عنصری مهم در تحلیل خویشکاری‌هایِ این داستان محسوب می‌شود. بنا بر این نکته تازه یافته ای محسوب می شود
کلیدواژه‌ها
افسانه های مردم
ولادیمیر پراپ
فرمالیسم روسی
ریخت شناسی
قصۀ خاکی و دیوها

موضوعات

فرهنگ و ادبیات عامه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 13 بهمن 1404