فرهنگ و ادبیات عامه

فرهنگ و ادبیات عامه

آیین طلب باران در بین اقوام استان خراسان شمالی

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
دانشگاه بجنورد
چکیده
یکی از حوزه​های مطالعه در فرهنگ عامه، بررسی آیین​های رایج در بین اقوام مختلف و چگونگی برپایی​ آن​هاست. آیین‌ها یکی از مسائل فرهنگی و اجتماعی مختص به جامعه است که اجرای آن‏ها با آداب و رسوم خاص، همواره نقش بسزایی در فرهنگ عامه داشته است. آیین‏‌های برخی از اقوام بسیار گسترده است، به‌گونه‏‌ای که برای مناسبات گوناگون مراسم​های مختلفی را برگزار می‌‏کنند که بررسی آن‏ها، فرهنگ و باورهای موجود در بین اقوام را نشان می‌‏دهد. از آنجایی که برخی از آداب مربوط به آیین طلب باران در بین اقوام خراسان شمالی (ترک، تات، ترکمن و کرمانج) به نوبۀ خود منحصربه‌فردند و در درون خود نمادهایی را منتقل می‏‌کنند، در پژوهش حاضر با روش مطالعۀ کتابخانه​ای و مصاحبۀ میدانی کوشش شد به بررسی آن​ها پرداخته ‌شود تا ضمن شناسایی آیین‌ باران‌خواهی، آداب و رسوم مربوط به هر قوم و همچنین هدف از برگزاری آن​ها تبیین شود. نتیجۀ این پژوهش علاوه بر معرفی آیین​ طلب باران در بین اقوام مورد بحث، چگونگی برگزاری مراسم​ باران​خواهی توسط اقوام این استان را نیز نشان می‌دهد که تقریباً ساختار مشترکی در اجرای آن​ها دیده می‌شود؛ اعمالی مانند عروسک‌گردانی، خواندن اشعار طلب باران به صورت دسته‌​‌جمعی، پختن آش یا نان نذری، قربانی کردن، نماز و نیایش در بین اغلب آن​ها رواج داشته است. برخی از نمادهایی که در آیین​ طلب باران در بین اقوام مذکور مورد استفاده قرار گرفته است، در باورهای دینی و برخی ریشۀ اسطوره​ای ریشه دارد. در اجرای این آیین​ نقش زنان و کودکان برجسته بوده است. هر چند که آیین​ باران​خواهی در بین اقوام مورد بحث در مواردی ظاهر متفاوت دارد، اما درمجموع، همگی یک هدف را دنبال می‌کنند و آن اینکه افرادی که این آیین را اجرا می‌کردند، به آن باور قلبی داشتند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقاییراد، ع. (1394). در تمنای باران: نگاهی بر آداب و رسوم و آیین‌های باران خواهی در ایران و برخی نقاط جهان. تهران: آزمون‌یار پویا.
آخته، ا. (1385). جشن‌ها و آیین‌های شادمانی در ایران «از دوران باستان تا امروز». تهران: اطلاعات.
احمدی ملکی، ر. (1378). «سرودها و تصنیف‌های بارانخواهی و خورشیدخواهی در آذربایجان». شعر، ش 25، 121-116.
اسکندری، ح. (1381). شبانههای کویر «دفتری از افسانههای عامیانۀ جلگۀ سنخواست». مشهد: محقّق.
الیاده، م. (1372). رساله در تاریخ ادیان. تهران: سروش.
امینی، ا. (1400). سنخواست قدیم. بجنورد: دُرّ قلم.
باشگوز، ا. (1358). مراسم تمنای باران و باران سازی در ایران. ‌ج19. ترجمه باجلان‌ فرخی. تهران: کتاب جمعه. ‌
بختیارینسب، س. (1392). «آداب و رسوم منطقه شیبکوه فسا». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد ایرانشناسی گرایش فرهنگ. بنیاد ایرانشناسی.
جباره ناصرو، ع. (1400). «اسطوره باروری و آیین‌های باران خواهی در لارستان». فرهنگ و ادبیات عامه، ش42، 1-33.
جعفری، ا. (1398). آئین نذر در خراسان شمالی. مشهد: پرثوآ.
خلعتبری لیماکی، م. (1385). آیین باران خواهی و بند آمدن باران فرهنگ مردم. تهران: طهوری.
دوست‌خواه، ج. (1361). خرده اوستا. تهران: اساطیر.
ذوالفقاری، ح. (1394). زبان و ادبیات عامه مردم. تهران: سمت.
شکورزاده، ا. (1366). عقاید و رسوم مردم خراسان (به انضمام اشعار و لغات و امثال و افسانه ها و دعاها و معماها). تهران: بنیاد فرهنگ.
شیرمحمدی، م. (1389). «باران خواهی در ایران آیین «پنجاه بدر» در قزوین». حافظ، ش73، 2- 27.
عابدی، ز. و فیاضی، م. (1393). «زبانشناسی فرهنگی با نگاهی به آیین ازدواج در دو منطقۀ تات‌نشین رویین اسفراین و لویه رودبار». مجموعه مقالات سیزدهمین گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی. 4805- 4821.
فراغی، م. (1379). دیوان کامل مختومقلی فراغی. مشهد: گل نشر.
فضلی، ع. (1400). «اسطوره باروری وباران خواهی در لارستان». فرهنگ و ادبیات عامه، ، ش42، ص1- 19.
گلرویی، ی. (1393). چشمان تو قاتل منند. تهران: نگاه.
گلی، ا. (1366). بررسی تاریخ ترکمن. تهران: نشر علم.
محمودی، خ. و باصری، ش. (1396). «سوگواران سفیدپوش» (بررسی ریشه سفیدپوشی در سوگواریهای تاریخ بیهقی). زبان و ادب فارسی، ش 236، 189-215.
مشهدی نوش آبادی، م. (1400). «تحلیل دینشناختی و اسطورهشناختی آیین ایرانی قربانی گاو در اسفنجان». ادیان و عرفان، ش 2، 425-451.
نعمت طاووسی، م. (1391). «رمزگشایی پاره‌های بارانخواهی ایران». مطلعات ایرانی، ش21، 3-29.