دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 22 Myth of the Clash of Good and Evil (Case Study: Bakhtiari Legend “Malek Jamshid and the Fortress of the Demon”) اسطوره‌کاوی تقابل خیر و شر (مطالعۀ موردی: افسانۀ بختیاری «ملک‌جمشید و قلعۀ دیو») 1 36 28160 10.48311/cfl.2025.86486.0 FA حمزه محمدی ده چشمه دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. حسین قربانپور آرانی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. علیرضا فولادی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Journal Article 2025 09 08 Mythology studies today represent a significant approach in the field of mythology that systematically explores the presence of myths in every text, especially literary texts. Based on this, it is now applicable as a method in myth criticism. This method, through thematic analysis of the narratives of the present myths in the texts and examining their potential transformations, investigates the psychoanalytical and sociological dimensions of this transformation, thereby revealing the intricacies of cultural identity reproduction. Folktales, particularly among the Bakhtiari people, are part of cultural heritage and reflect collective identity, psychological structures, and social beliefs that enable an understanding of the hidden layers of culture through symbolic narratives. This research, utilizing the approach of mythology studies, examines the folktale “Malek Jamshid and the Fortress of the Demon”; a narrative arising from the oral tradition of Bakhtiari, as a branch of an Iranian tribe, where the fundamental clash of good and evil, magical elements, the hero’s journey, and the symbolic functions of characters are intricately woven together. The research method is based on qualitative content analysis, using both written and oral local sources. The findings indicate that this tale not only represents a moral confrontation between good and evil but also reflects the psychological and social structures of the Bakhtiari people in encountering fundamental concepts such as salvation, deception, redemption, and the reconstruction of moral order. اسطوره‌کاوی، امروزه از رویکردهای قابل توجه در حوزة اسطوره‌شناسی است که به کاوش روشمند حضور اسطوره‌ها در هر متن و به‌ویژه متون ادبی می‌پردازد و بر این پایه، امروزه به‌مثابة روشی در نقد اسطوره‌ای قابل کاربرد است. این روش با تحلیل مضمونی روایات‌ ‌اسطوره‌های حاضر در متون و بررسی دگردیسی احتمالی سازوکار آن‌ها، به مطالعة سویه‌های روان‌کاوانه و جامعه‌کاوانة این دگردیسی می‌پردازد و از این طریق، چند‌وچون بازتولید هویت فرهنگی را نشان می‌دهد. افسانه‌های عامیانه، به‌ویژه در میان قوم بختیاری، بخشی از میراث فرهنگی و بازتابی از هویت جمعی، ساختارهای روانی و باورهای اجتماعی‌اند که از طریق روایت‌های نمادین، امکان شناخت لایه‌های پنهان فرهنگ را فراهم می‌کنند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد اسطوره‌کاوی، به بررسی افسانة عامیانة «ملک‌جمشید و قلعۀ دیو» می‌پردازد؛ روایتی برخاسته از سنت شفاهی بختیاری، به‌عنوان شاخه‌ای از یک قوم ایرانی، که در آن تقابل بنیادین خیر و شر، عناصر جادویی، سفر قهرمان و کارکرد نمادین شخصیت‌ها درهم تنیده شده است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی با بهره‌گیری از منابع مکتوب و شفاهی بومی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این افسانه، نه‌تنها بازنمای یک تقابل اخلاقی میان خیر و شر، بلکه بازتاب‌‏ ساختارهای روانی و اجتماعی قوم بختیاری در مواجهه با مفاهیم بنیادینی چون نجات، فریب، رستگاری و بازسازی نظم اخلاقی است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28160_4e8e25b6b415f4026f6fd44b5ddd7c76.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 22 A Comparison of the Oral Version and the Written Versions of the Folktale “Forty Brothers and Forty Demons” Based on Vladimir Propp’s Morphology Pattern مقایسۀ صورتِ شفاهی و روایت‏ های مکتوب افسانۀ «چهل‏ برادر و چهل ‏دیو» برپایۀ الگوی ریخت‏ شناسیِ ولادیمیر پراپ 37 84 28840 10.48311/cfl.2025.86480.0 FA محمد خسروبیکی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران. حسن حیدری استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران. جلیل مُشیّدی استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران Journal Article 2025 08 29 This study examines the narrative structure of the Iranian folktale *Khaki and the Demons* through Vladimir Propp’s morphological framework. The oral version, collected from Komijan in Markazi Province, comprises six distinct narrative moves that closely align with Propp’s thirty-one functions. In each move, the hero encounters a new challenge and progresses through magical elements, donor characters, and strategic actions. In contrast, the written version—*Khaki and Thirty-Nine Brothers*, published in *Folk Tales of Lorestan*—presents a more condensed structure with only two narrative moves. Despite differences in language, plot complexity, characterization, and audience engagement, both versions demonstrate strong structural compatibility with Propp’s model. The oral narrative, due to its length, encompasses all thirty-one functions and all seven character roles defined by Propp. The written version includes all seven roles and most functions, though not all. Function sequencing in both versions shows a high degree of conformity to Propp’s model (approximately 95–96%). Findings suggest that Propp’s theory is adaptable to Iranian magical tales when applied with cultural and linguistic sensitivity. *Khaki and the Demons* exemplifies the dynamic interplay between universal narrative structures and local storytelling traditions, highlighting the shared poetics of magical tales across cultures. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار روایی افسانۀ «چهل‏ برادر و چهل‏ دیو» براساس الگوی ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ انجام شده است. روایت شفاهیِ این افسانه با عنوان «خاکی و دیوها» از شهرستان کمیجان در استان مرکزی گرد آمده است. روایت ‏های مکتوب این قصه در سه کتابِ افسانه ‏های مردم مازندران و ترکمن ‏صحرا، افسانه ‏های محلی قاینات و داستان ‏های عامیانۀ لرستان موجود است. روایت شفاهیِ نویافته در مقایسه ‏با نسخه ‏های مکتوب طولانی ‏تر است و جزئیات بیشتری دربردارد. با بررسی تمام روایت ‏های این قصه روشن شد که روایت‏ های حاضر گرچه از نظر تعدادِ «حرکت»‏ها و برخی بُن‏مایه ‏ها با هم تفاوت دارند، اما همگی با الگوی ساختاری پراپ هم‏خوان هستند. از نظر توالیِ کارکردها نیز همۀ روایت ‏ها تا حد زیادی از الگوی پراپ پیروی می‏ کردند. در بررسی روایت‏ های افسانۀ حاضر، یک کارکرد ویژه به ‏عنوان «مانع ‏زدایی» نیز شناسایی شد که در الگوی پراپ وجود ندارد، اما عنصری مهم در تحلیل خویشکاری ‏هایِ این داستان محسوب می ‏شود.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28840_fe5e746f078fb13928d9558651397be2.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 22 An Analysis of the Role of External Music in the Permanence and Fame of Bakhtiari Folk Songs تحلیلی بر نقش موسیقی بیرونی در ماندگاری و شهرت ترانه ‏های عامیانة بختیاری 85 121 28842 10.48311/cfl.2025.86479.0 FA علی اکبر کمالی نهاد عضو هیئت ‏علمی گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. میلاد موحدی راد استاد مدعو زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، کرج، ایران. حجت کجانی حصاری استاد مدعو زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0005-5858-6643 Journal Article 2025 08 17 Bakhtiari folk literature is manifested in joyous songs, dirges, epic songs, and maternal lullabies, and due to its deep connection with local culture and music, it has a special place in Iranian oral literature. This research, using a descriptive-analytical method and library study, examines the role of external music in the persistence and spread of these songs. The main goal of the article is to analyze the effect of prosody and external music on the easier transmission of the message, attractiveness, and institutionalization of these songs in the collective memory of the Bakhtiari people. The findings of this study show that the prosodic meters used in Bakhtiari songs are in complete harmony with the syllabic structure of the Bakhtiari dialect. This harmony not only makes it easier to memorize and repeat the songs, but also, due to the accompaniment of specific melodies, has helped increase their fame and intergenerational transmission, and is one of the most important factors in the persistence and popularity of folk songs of this region. Understanding these meter patterns can be effective in preserving and revitalizing Bakhtiari oral literature and producing new works with the same traditional charms; also, meter and musical repetitions in these songs have played an important role in strengthening the auditory memory of the Bakhtiari people and establishing these works in the oral tradition. ادبیات عامیانۀ بختیاری در شادیانه‌ها، سوگ ‏سروده‌ها، ترانه‌های حماسی و لالایی‌های مادرانه تجلی یافته ‏است و به ‏دلیل پیوند عمیق با فرهنگ و موسیقی محلی، جایگاهی ویژه در ادبیات شفاهی ایران دارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعۀ کتاب‏خانه‌ای، به بررسی نقش موسیقی بیرونی در ماندگاری و گسترش این ترانه‌ها می‌پردازد. هدف اصلی مقاله، تحلیل تأثیر اوزان عروضی و موسیقی بیرونی در انتقال ساده‌تر پیام، جذابیت و نهادینه شدن این ترانه‌ها در حافظۀ جمعی قوم بختیاری است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که وزن‌های عروضی استفاده ‏شده در ترانه‌های بختیاری، با ساختار هجایی گویش بختیاری هماهنگی کامل دارند. این سازگاری نه‌تنها باعث سهولت در حفظ و تکرار ترانه‌ها شده، بلکه به‏ دلیل همراهی با ملودی‌های خاص، به افزایش شهرت و انتقال بین‌نسلی آن‌ها کمک کرده و از مهم‌ترین عوامل ماندگاری و محبوبیت ترانه‌های عامیانۀ این منطقه است. شناخت این الگوهای وزنی می‌تواند در حفظ و احیای ادبیات شفاهی بختیاری و نیز تولید آثار جدید با همان جذابیت‌های سنتی، مؤثر باشد؛ همچنین تکرارهای وزنی و موسیقایی در این ترانه‌ها، نقش مهمی در تقویت حافظة شنیداری قوم بختیاری و تثبیت این آثار در سنت شفاهی داشته ‏است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28842_abd146bcead71b89b0d035473288f07a.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 22 The Analysis of Patterns of Governance and the Organization of Affairs in Laki Folktales (Case Studies: “Malek Khorshid,” “Malek Jamshid,” “Shahr-e Khamooshan,” “Malek Mohammad,” “Baba Firooz,” and “Gol-e Chahchahe”) بررسی الگوهای تدبیر و سامان‌بخشی به امور در قصه‌های عامیانۀ لکی؛ مطالعۀ موردی: قصه‌های «ملک خورشید»، «ملک جمشید»، «شهر خاموشان»، «ملک محمد»، «بابافیروز» و «گل چهچهه» 122 152 28880 10.48311/cfl.2025.86466.0 FA علی نوری عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران. 0000-0001-9514-1268 Journal Article 2025 07 04 Despite their apparent simplicity, folktales contain deep, meaningful, dynamic structures that function as semiotic models for managing personal and social affairs. This study analyzes six Laki folktales using a combined methodological approach that draws on the Tartu–Moscow School (particularly Lotman’s semiotics) as well as Jungian analytical psychology. From the perspective of the structural-dynamic semiotics of the Tartu–Moscow School, the tales are examined through their semiospheres; based on Jungian semiotics, they are analyzed through archetypes such as the Hero, the Wise Old Man, the Shadow, the Anima, and others—archetypes that operate as forces of organization and unification. The central question of this research concerns the proposed patterns and secondary cultural models embedded in these tales for restoring order: what are they, and how do they function? The findings indicate that the shared episodes of these tales depict a multi-stage process involving the displacement of signs, shifts in perspective, and the defense or action of natural elements. They also present parallel patterns of semiotic translation, semantic explosion, and the reconstruction of order. From Jung’s perspective, this process reflects collective individuation; from Lotman’s point of view, it is a reconstruction of the semiosphere. The tales implicitly offer clear recommendations—such as disrupting harmful structures, transforming descriptions, exercising courage in reordering and respecting nature (even in its unpleasant aspects). قصه‌های عامیانه، به‌رغم سادگی ظاهری، حاوی ژرف‌ساخت‌ پرمعنا، پویا و دلالت گر و دارای نشانه ‏هایی برای تدبیر امور فردی و اجتماعی‌اند. در این جستار با روشی ترکیبی، یعنی هم با تکیه بر مکتب تارتوـ مسکو (به‌ویژه نشانه ‏شناسی لوتمان) و هم با توجه به روان‌شناسی تحلیلی یونگ، شش قصۀ عامیانۀ لکی بررسی و تحلیل می‏شود. در دیدگاه نشانه‌شناسی ساختاری ـ پویای مکتب تارتو ـ مسکو، این قصه ‏ها از منظر سپهر نشانه‏ای و برمبنای نشانه ‏شناسی یونگی، از حیث کهن‏ الگو‌های قهرمان، پیر خردمند، سایه، آنیما و جز آن، که سامان‌بخش و وحدت‏ آفرین هستند، تحلیل می‏ شوند. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که الگوهای پیشنهادی و مدل‌های فرهنگی ثانوی برای سامان‌بخشی این قصه‏ ها کدامند و چگونه عمل می‏کنند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که بخش‌ها(اپیزودها)ی مشترک این قصه ‏ها روندی چند مرحله ‏ای شامل جابه‌جایی نشانه‌ها، تغییر نگرش و دفاع عناصر طبیعی را بازمی ‏نمایانند و الگویی مشابه نیز از ترجمۀ نشانه‌ای، انفجار معنایی و بازسازی نظم ارائه می‌کنند. این فرایند، از دیدگاه یونگ، بازتاب فردیت‌یابی جمعی و از منظر لوتمان، بازسازی سپهر نشانه‏ ای است. پیشنهادهای آشکاری چون برهم زدن ساختارهای نامناسب و زیان‌بار، تغییر وصف ‏ها، شجاعت در سامان‏ بخشی و احترام به طبیعت ـ حتی به جنبه‌های نازیبای آن ـ در بطن قصه‌ها گنجانده شده‌ است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28880_ae4dba1743cc6d441257ccf513a51ff5.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 22 The Gendered Metamorphosis of Witches Throughout History: With an Emphasis on Historical and Anthropological Data from the Zagros Regions پیکرگردانی جنسیتی جادوگران در طول تاریخ با تأکید بر داده ‏های تاریخی و مردم ‏شناسی مناطق زاگرس 153 191 28841 10.48311/cfl.2025.86465.0 FA محسن رحیمی دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران. 0009-0007-6264-5065 Journal Article 2025 07 03 In public belief, magic is an astonishing and supernatural act often attributed to women. Despite extensive research in this field, the reason behind the notion that "women are more adept at witchcraft" or "most witches are women" remains unexplored. Previous studies have largely sufficed with defining, classifying, and providing statistics on the gender of witches, neglecting a historical and discourse-based analysis of this phenomenon. This article adopts a historical approach, utilizing library research and the analysis of anthropological and mythological data, to investigate the roots of this notion and the semantic evolution of magic from positive to negative. The findings indicate that the "woman-witch" notion is rooted in the era of matriarchy; a period when magic was not negative but a creative, positive, and vital act for survival (such as agriculture, healing, and cooking), and women, as the primary agents in these spheres, were called "witches." With the gradual transition of societies to patriarchy and the shift in worldview, a process of "semantic metamorphosis" began. In this process, to delegitimize the former power of women, the new dominant discourse transformed the concept of magic from a positive phenomenon into a negative, diabolical, and aberrant one. A comparative analysis of three different versions of the Kurdish story "Mam and Zin" (Tuhfat al-Muzaffariyya, the Lescot version, and Ahmad Khani's masnavi) provides a concrete example of this distortion and rewriting of women's roles in cultural texts. The conclusion is that the "woman-witch" notion is not an inherent reality but a historical-discursive construct formed in the context of conflicting worldviews. جادو در باور و ذهنیت مردمان جدای از تعریفات و تحقیقات علمی انجام‌گرفته؛ امری شگفت و خارق‏العاده ‏است که هرکسی توانایی انجام آن را ندارد. انجام آن ویژگی‏ های جسمی و روحی خاصی را می‏ طلبد. در باور اکثریت مردم جادوگران معمولاً زنان هستند. اما علت و چرایی این انگاشت و باور در تحقیات اکثر محققان روشن نشده است. به‌طور کل تحقیقات زیادی در زمینۀ جادو و جادوگری به ثمر رسیده ‏است که بیشتر آن‏ها تلاش برای تعریف و مشخص کردن مرز‏های آن با سایر حوزه‏ های مشابه است و اگر به جنسیت جادوگران پرداخته باشند، بیشتر ناظر به درصد آماری و کمیت جنسیت جادوگران است و دلایل کافی نیز برای بیان میزان زیاد یا کم بودن جنسیت جادوگران ارائه نداده ‏اند. پژوهش پیش‏ رو ضمن بررسی آثار مهم در این زمینه تلاش دارد با روش کتاب‏خانه‏ ای و استفاده از داده‏ های مردم‌شناسی و اسطوره‏ شناسی به بررسی‏ جنسیت جادوگران بپردازد و دلایل شکل ‏گیری این گزاره را که «زنان در جادوگری توانا هستند یا بیشتر جادوگران زنان هستند» برکاود و به طبقه‏ بندی دلایل شکل‏ گیری آن بپردازد. در پایان مشخص خواهد شد که این گزاره محصول دوران مادر/ زن ‏برتری است که در آن دوران جادو نه‌تنها منفی نبوده، بلکه امر و پدیده‏ای مثبت در انجام رساندن امور و جریان زندگی بوده ‏است که در جریان تغییر جهان‏ بینی و تبدیل ارزش‏ های مثبت به منفی این گزاره و کنش نیز به مرور به امری منفی تبدیل شده ‏است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28841_92b5e9dae4200367fc5d494d3af0690e.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 19 Sacred Springs and Holy Waters in the Folk Culture of Chaharmahal and Bakhtiari چشمه‌ها و آب‌های مقدس در فرهنگ عامۀ چهارمحال‌و‌بختیاری 192 231 28158 10.48311/cfl.2026.86481.0 FA نسرین نوروزی چلچه دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. حمید رضایی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-8428-9168 Journal Article 2025 08 30 Water has been regarded as a valuable and sacred element among most nations and cultures, and polluting it has traditionally been considered a sin. In ancient Iran, Anahita was revered as the goddess of water. This divine figure was believed to be the guardian of all waters, and people honored her through worship and sacrificial offerings. The present study examines sacred springs and holy waters across various regions of Chaharmahal and Bakhtiari Province using a descriptive–analytical method combined with field interviews conducted with elderly narrators and knowledgeable local informants. The research seeks to document the beliefs and practices associated with these sacred waters and springs. Findings indicate that among the thousands of seasonal and permanent springs in the province, a number of them hold a special status in the eyes of local communities. These springs are viewed through a sacred lens, and people attribute specific beliefs to them. Among the most significant examples are the Ab-Morad Spring of Cholicheh, Aqa Seyyed Khoye Spring, Khizr (Haj-Khedr) Spring of Sar Aqa Seyyed, Hajat-Sar Pir Spring, Owghar Spring near the shrine of Imamzadeh Hamzeh Ali, Molla Ali Kouh Spring, and Pir-e-Ghar Deh Cheshmeh Spring. Beliefs associated with these sacred waters include healing properties, curing illnesses, swearing oaths upon flowing water, seeking wishes, preparing ritual foods such as āsh and kāchi beside the springs and distributing them among people, cooking āsh-e reshteh on Chaharshanbe Suri and pouring it entirely into the spring, sacrificing sheep or roosters near the water, determining the gender of an unborn child, drinking or bathing in the water, pouring it over the heads of infertile women to promote fertility, lighting candles, and placing sprouted greens (sabzeh) beside the springs for blessing. آب در بین بیشتر ملت‌ها و فرهنگ‌ها عنصری ارزشمند به‌شمار آمده و آلوده کردن آن‌ گناه دانسته شده‌ است. در ایران آناهیتا الهۀ آب بوده ‌است. این ایزدبانو نگهبان تمام آب‌هاست که مردم آن را می‌ستودند و برای آن قربانی می‌کردند. پژوهش حاضر به بررسی چشمه‌ها و آب‌های‌ مقدس در مناطق مختلف استان چهارمحال‌وبختیاری با روش توصیفی ـ تحلیلی و مصاحبۀ میدانی با راویان کهن‌سال استان و مطلعان محلی پرداخته ‌است و کوشش شده تا باورها و اعتقادات نسبت به این آب‌ها و چشمه‌های مقدس بیان شود. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که از هزاران چشمۀ فصلی و دائمی جاری در این استان تعدادی نزد مردم جایگاه ویژه‌ای دارند و مردم با دید تقدس‌گونه به آن‌ها نگاه می‌کنند و نسبت به آن‌ها باورهای خاصی دارند که از جملۀ آن‌ها می‌توان: چشمۀ آب‌مراد چلیچه، چشمۀ آقاسید خویه، چشمۀ خضر (حاج‌خدر سرآقاسید)، چشمۀ حاجت ‌سرپیر، چشمۀ اوغار امامزاده‌ حمزه‌علی، چشمۀ مولا آلیکوه و چشمۀ پیرغارده‌ چشمه را نام برد. همچنین باور به شفابخشی آب‌های مقدس، درمان بیماری‌ها، قسم خوردن به آب ‌روان و حاجت خواستن از آن، گرفتن مراد با پخت آش و کاچی کنار چشمه و پخش آن در بین مردم، پخت آش ‌رشته در چهارشنبه‌سوری و ریختن تمام آن آش درون چشمه، قربانی‌ کردن گوسفند و خروس در کنار چشمه‌، مشخص کردن جنسیت فرزند برای زن باردار، خوردن آب، تن‌شویی و ریختن آب‌ چشمه روی سر زن ‌نازا برای فرزنددار شدن، روشن کردن شمع و قرار دادن سبزه برای تبرک در کنار چشمه‌ها از جملۀ این باورها هستند.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28158_e3c529d02426dbeefad9b3206537deba.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 19 Typology of Folk Tales of Chaharmahal and Bakhtiari Based on Ulrich Marzolph's Model and an Analysis of Cultural Motifs تیپ‌شناسی قصه‌های عامیانه چهار‌محال‌‌وبختیاری بر اساس الگوی اولریش مارزلف و واکاوی بن‌مایه‌های فرهنگی 232 266 28830 10.48311/cfl.2025.86464.0 FA اعظم ثابت قدم دانشجوی دکتری زبان‌ و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0009-0000-7476-0967 حمید رضایی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-8428-9168 Journal Article 2025 07 03 A "tale type" is a general pattern and narrative framework of a story that recurs across different cultures with minor variations. A "motif" is considered the smallest meaningful unit of a tale, encompassing an object, character, action, or situation that recurs in various narratives. Through his analysis of the content of Iranian folktales, Ulrich Marzolph has identified and classified the cultural, social, and religious concepts embedded within these narratives. The aim of this study is to classify 100 folktales from Chaharmahal and Bakhtiari based on Marzolph's typology and to identify the recurring and significant motifs in these tales using a descriptive-analytical approach. The results of the study indicate that the folktales of Chaharmahal and Bakhtiari follow specific patterns and formats that align well with Marzolph's model, and various motifs from Marzolph's classification are observable in the tales of this region. Furthermore, this research has utilized this framework as a roadmap to explore the hidden layers of the region's culture, examining and analyzing three motifs—magic and sorcery, animals, and nomadism and travel—within the tales of this area. «تیپ قصه» الگوی کلی و چارچوب روایی یک داستان است که در فرهنگ‌های مختلف با تغییراتی جزئی تکرار می‌شود. «بن‌مایه» کوچک‌ترین واحد معنادار قصه محسوب می‌شود و شامل یک شیء، شخصیت، عمل یا موقعیت تکراری در روایت‌های مختلف است. اولریش مارزلف با تحلیل محتوای افسانه‌های عامیانۀ ایرانی، مفاهیم فرهنگی، اجتماعی و مذهبی نهفته در این روایت‌ها را شناسایی و طبقه‌بندی کرده است. هدف از این جستار، طبقه‌بندی 100 قصه از چهارمحال ‌‌و بختیاری براساس تیپ‌شناسی مارزلف، شناسایی بن‌مایه‌های تکرارشونده و شاخص در این افسانه‌ها با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که افسانه‌های چهار‌محال‌‌وبختیاری از الگوها و قالب‌های مشخصی پیروی می‌کنند که به‌خوبی با الگوی مارزلف انطباق دارند و بن‌مایه‌های متنوعی از دسته‌بندی مارزلف در قصه‌های این منطقه قابل مشاهده است، همچنین پژوهش از این چهارچوب به‌عنوان نقشه‌راهی برای کاوش در لایه‌های پنهان فرهنگ منطقه استفاده کرده است و به بررسی و تحلیل سه بن‌مایۀ سحر و جادو و حیوانات و کوچ و سفر در قصه‌ها پرداخته‌ شده است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28830_3fde55bef5c7d6089249126006e338dd.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 22 Bangi, Kurmanji Mourning Songs: The Structure and Content of a Local Elegiac Genre بانگی؛ سوگ‌آوازهای کرمانجی (معرفی ساختار و محتوای یک گونه سوگ‌سرودۀ بومی) 267 305 28159 10.48311/cfl.2026.86484.0 FA امید وحدانی فر دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران. 0000-0002-6981-6548 مهدی رستمی پژوهشگر حوزۀ فرهنگ و ادبیات عامۀ قوم کرمانج، بجنورد، ایران. سیمین امجدی دانش آموختۀ کارشناسی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران. Journal Article 2025 09 27 Folk culture and literature reflect ancient rituals and customs. Taking into consideration the significance of national identity and history, one can access a deeper understanding of our longstanding cultural identity and its aesthetic richness through the study of the traditional customs of Iranian ethnic groups—elements of which are manifested among various communities, including the Kurmanj tribe in the Northern Khorasan. One such custom among the Kurmanj tribe is the recitation of an elegiac song known as Bangi, delivered extemporaneously by Kurmanj women. These songs have a free, syllabic, and accentual meter. In terms of rhetorical devices, they display a high frequency of metaphor, simile, personification, metonymy, and allusion. Giving preeminence to the audience and a concrete mode of expression are two of their principal stylistic features. The present study aims to identify Kurmanji lamentation songs and to introduce the structure and content of this genre within Kurmanj folk literature by examining approximately forty examples gathered through a fieldwork methodology—specifically interviews with Bangi performers—alongside library-based research. The findings indicate that the Bangi is a type of oral folk literature composed and sung by Kurmanj women upon the death of a loved one, with particular attention to the personal characteristics of the deceased. These songs convey profound meanings and are accompanied by numerous Kurmanj rituals, such as scattering dust upon one’s head, cutting one’s hair, applying henna during the burial of an unmarried person, and refraining from combing the hair. The results of this study, based on an analysis of the semantic layers of these songs, show that Bangi embodies empathy, companionship and solidarity, and the purpose of composing and performing these songs is to share grief among the mourners and the bereaved family. فرهنگ و ادبیات‌ عامه نشان‌گر آیین و رسومات کهن است. از آنجایی که هویت و تاریخ هر ملتی مهم است، با شناخت و بررسی آیین‌های کهن اقوام ایرانی که شاخه‌هایی از آن در قومیت‌های مختلف ازجمله قوم کرمانج نمود یافته است، به هویت کهن و زیبایی‌های فرهنگمان پی‌می‌بریم. یکی از آیین‌ها و ‌رسومی که در میان قوم کرمانج خراسان شمالی وجود دارد خواندن سوگ‌سروده‌ای به نام «بانگی» است که بانوان کرمانج به صورت بداهه آن را می‌سرایند. وزن این بانگی‌ها آزاد، سیلابی و هجایی است و از لحاظ آرایه‌های ادبی دارای بسامد بالای استعاره، تشبیه، تشخیص، مجاز و کنایه است. مخاطب‌محوری و عینیت‌گرایی شاخصۀ اصلی این سروده‌هاست. در پژوهش حاضر با هدف شناسایی سوگ‌آوازهای کرمانجی و معرفی ساختار و محتوای این گونه از ادب عامۀ قوم کرمانج، به روش میدانی (مصاحبه با بانگی‌سرایان) و با استناد به منابع کتابخانه‌ای حدود چهل بانگی مورد بررسی قرار گرفته است. حاصل این پژوهش نشان می‌دهد سوگ‌سرودۀ بانگی، گونۀ ‌ادبی عامه است که بانوان قوم کرمانج هنگام فوت عزیزانشان با توجه به ویژگی‌های فرد متوفی می‌سرایند و می‌خوانند. این سوگ‌سروده‌ها دارای معانی بسیار شگرفی هستند و حامل بسیاری از سنت‌های قوم کرمانج، مانند خاک بر سر ریختن، گیس بریدن، حنا گذاشتن هنگام دفن شخص مجرد و شانه نزدن موهاست. براساس نتایج این جستار در بحث لایه‌های معنایی، بانگی دربردارندۀ هم‌دلی، هم‌یاری و نوع‌دوستی بوده و هدف بانگی‌خوان‌ها از سرودن و خواندن آن، تقسیم کردن غم و اندوه بین خودشان و صاحبان عزا بوده است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28159_f60749fa4cee4f9dfe786aba9d7be0da.pdf