دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 Husseina Serai and the Genre Analysis of its Position in Iranian Folk Literature حسیناسرایی و تحلیل جایگاه ژانری آن در ادبیات عامۀ ایران 1 39 28143 10.48311/cfl.2025.115542.1001 FA نجمه دری استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران زهرا دوست محمدی دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0009-4366-8610 Journal Article 2025 09 20 <span style="font-size: 11.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">Among the various forms of folk literature, poetry—particularly songs—has always served as an influential medium for conveying messages due to its brevity, appeal, widespread use, and ease of memorization. In the study of different types of songs, a specific form of poetry known as “Hesina” was encountered. Accordingly, the main research questions are: Who or what is Hesina? What structural and content characteristics define the poetic form known as “Hesina”? And can it be considered an independent subgenre within folk song poetry? The present study employs a descriptive-analytical method and relies on data collected through library and documentary research. Based on systematic searches, at least seven recognized narratives of the Hesina story and approximately two hundred songs containing the name “Hesina” or narrating her story were identified. Hesina is portrayed in Iranian folk literature as a passionate, chivalrous, and courageous character whose love life, along with that of her beloved—referred to by names such as Delaram, Delara, Maryam, Shahrebanoo, Khatoun, and Pari—has long <span style="font-size: 11.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">captivated audiences across various regions of Iran. The geographical distribution of these songs includes Khorasan, Birjand, Isfahan, Larestan (Fars), Khor and Biabanak, Herat, and other areas. Most of these songs are composed in the do-bayti form with romantic and lyrical content, occasionally including descriptions of heroic and chivalric traits. The influence of this narrative character extends into contemporary literature; for example, Abbas Maroufi’s novel Sal-e Balva features Hesina with the same semi-legendary qualities. Furthermore, genre studies indicate that “Hesinasaraei,” due to its distinctive characteristics compared to other do-baytis, can be introduced as an independent subgenre within Iranian folk songs. <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">از میان گونه‌های مختلف ادبیات عامه، اشعار و به‌ویژه ترانه‌ها به‌دلیل کوتاهی، جذابیت، کاربرد گسترده و سهولت حفظ، همواره از رسانه‌های تأثیرگذار در انتقال پیام بوده‌اند. در مطالعۀ انواع گوناگون ترانه‌ها به نوعی شعر خاص برخوردیم که به «حسینا» معروف است. بر این اساس مسئلۀ اصلی پژوهش پاسخ به این پرسش‌هاست که حسینا کیست یا چیست؟ گونۀ شعری موسوم به <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">«<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">حسینا» از نظر ساختار و محتوا چه ویژگی‌هایی دارد؟ و آیا می‌توان آن را زیرژانری مستقل در نوع شعری ترانۀ دانست؟ روش پژوهش حاضر توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">از طریق مطالعۀ منابع کتابخانه‏ای بوده است.<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;"> براساس جست‌وجوهای صورت‌گرفته حداقل هفت روایت شناخته‌شده از داستان حسینا و حدود دویست ترانه شناسایی شد که دربردارندۀ نام «حسینا» یا روایت‌گر سرگذشت او هستند. «حسینا» شخصیتی عاشق، جوانمرد و شجاع در ادبیات عامۀ ایران است که زندگی عاشقانۀ او و معشوقش با نام‌هایی چون دلارام، دلارا، مریم، شهربانو، خاتون و پری همواره مورد توجه مردم نواحی مختلف ایران بوده است. پراکندگی جغرافیایی این اشعار در خراسان، بیرجند، اصفهان، لارستان فارس، خور و بیابانک، هرات و دیگر مناطق گزارش شده است. اغلب این اشعار در قالب دوبیتی و با محتوای عاشقانه و غنایی، گاه همراه با توصیف ویژگی‌های قهرمانی و پهلوانی سروده شده‌اند. رد پای این شخصیت داستانی تا ادبیات معاصر ادامه دارد؛ چنان‌که در رمان سال بلوا اثر عباس معروفی «حسینا» با همان رنگ و بوی نیمه‌افسانه‌ای حضور دارد. همچنین براساس مطالعات ژانرشناسانه، «حسیناسرایی» به‌علت ویژگی‌های متمایز از دیگر دوبیتی‌ها می‌تواند به‌عنوان زیرژانری مستقل در ترانه‌های عامۀ ایران معرفی شود.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28143_80cb2002656131b6ee8c02ab8fe076e0.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 Thematic analysis of Folk Culture in the Stories of Mazandaran (Case Study: Gav-Gom) تحلیل مضامین فرهنگ عامیانه در داستان‌های منطقۀ مازندران (مطالعۀ موردی: داستان گاوگُم) 40 73 28140 10.48311/cfl.2025.86389.0 FA معصومه مرزبان عباس آبادی دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران. فاطمه عرفانی واحد استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران. Journal Article 2024 11 07 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">The use of the reflection of folk culture in local tales is among the major themes in contemporary fiction. Since human life and thought cannot be separated from literature, folk culture and its exhibition are only a natural extension in terms of storytelling. The current study attempts to examine and explore the themes of folk culture in Mazandaran tales, especially Gav-Gom. Methodologically, this study is descriptive–analytical and takes a qualitative approach due to the nature of the data. Through close reading and analysis of Ali Alizadeh's novel Gav-Gom, the study finds that the novelist strives to propose a new reading of fiction with local culture. He makes an effort to incorporate novel cultural and environmental elements with narrative and linguistic tactics appealing at once to Mazandaran outsiders by taking them to a new story setting. <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">یکی از مضامین مهم ادبیات داستانی معاصر، انعکاس فرهنگ عامه در داستان‌های هر منطقه است و از آنجا که انسان و زندگی و اندیشۀ او جزء لاینفک داستان است، پیوستگی فرهنگ عامه با زندگی به حوزۀ داستان هم راه یافته است. مضامین فرهنگ عامه شامل مجموعه‌ای از موضوع‌ها و مفاهیم است که در میان عموم مردم به‌طور روزمره مورد استفاده قرار می‌گیرد. بخشی از این فرهنگ شامل، آداب و رسوم اجتماعی، مذهبی، پزشکی و خرافی و بخشی دیگر شامل، جلوه‌های زبان محاوره و گویش‌های محلی، بازی‌ها، اشعار و ترانه‌ها، حکایت‌ها، ضرب‌المثل‌ها، اصطلاحات، کنایه‌ها و عبارت‌های خاص و مواردی شبیه به آن است که اغلب در زبان عموم مردم به‌کار می‌رود. هدف از پژوهش حاضر بررسی و تحلیل مضامین فرهنگ عامه در داستان‌های منطقۀ مازندران (مطالعۀ موردی، داستان گاوگُم) بوده است. این پژوهش از نظر هدف، جزو تحقیقات توصیفی ـ تحلیلی است و براساس نوع و ماهیت داده‌ها، تحقیق کیفی است. بدین ترتیب پس از بررسی و تحلیل رمان گاوگم از علی علی‌نژاد، دریافتیم که نویسنده تلاش کرده در اثر داستانی جدیدش نگاهی تازه به داستان‌نویسی مبتنی بر فرهنگ بومی داشته باشد و با قلمی برگرفته از گویش مازندرانی و نگارش فارسی، نثری داستانی برای مخاطب بنویسد که هم دارای مؤلفه‌ها و فضای بومی باشد و هم برای مخاطب غیرمازندرانی فضای زبانی و روایی جدیدی ایجاد کند.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28140_6e6d5361da6fb4a2d24b4ef90f224f46.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 Gushurun, Gaborah, Cow: A Study of the Transformation of the Concept and Existence of the Cow in the Culture, Folktales, and Beliefs of the Lur People گوشورون، گابوره، گا؛ بررسی دگرگشت مفهوم و زیست گاو در فرهنگ، متل و باور قوم لر 74 111 28139 10.48311/cfl.2025.86380.0 FA آرش حاذق نژاد مدرس دانشگاه فرهنگیان،اهواز،ایران. 0009-0002-2078-7085 Journal Article 2025 09 23 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">The cow, through its numerous functions—such as serving as a sacrificial animal, producing dairy products, and playing a role in agriculture—has been a significant factor in the course of human civilization. In the present study, using a fieldwork/documentary methodology, after explaining the dimensions of the presence of the cow in archaeological remains and findings as well as in the religious and mythological beliefs of Iranians, the status and role of the cow in folktales, culture, and popular beliefs, and of a being known as Gabureh among the Lur people—especially the Boyer-Ahmad tribe—are examined. It appears that with the adoption of Islam and due to religious and cultural changes and considerations in the beliefs of the people under discussion, although the cow has undergone a transformation in the historical process from a mythical and supernatural being such as the Primordial Cow (Gāv-e Yaktā-Āfarīd) and Gōšurūn, it is still remembered—based on the ancestral religious and mythological background—as a celestial and mythical element regarded as the origin of the initial life of plants and animals. In the collective unconscious, the contemporary cow is linked to the primordial cow through an intermediary being known as Gabureh. As a celestial cow, Gabureh shares with the mythical Primordial Cow (Yaktā-Āfarīd) and Gōšurūn functions such as increasing and promoting the reproduction of beneficial livestock and the growth and development of plants and farmlands, as well as external characteristics such as its distinctive color, its gender—neutral yet female-like—and its otherworldly nature. <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">گاو با کارکردهای فراوانی چون قربانی‌شونده، تولید محصولات لبنی و ایفای نقش در زراعت، عاملی مهم در سیر تمدنی بشر بوده است. در جستار پیش رو، با روش میدانی/ اسنادی، پس از تشریح ابعاد حضور گاو در آثار و یافته‌های باستان‌شناسی و باورهای دینی و اساطیری ایرانیان، جایگاه و نقش گاو در متل‌ها، فرهنگ و باور مردم و موجودی به نام گابوره در بین مردمان قوم لر به‌ویژه ایل بویراحمد، واکاوی می‌شود. به‌نظر می‌رسد<span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Lotus'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;"> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: IRLotus; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">با پذیرفتن دین اسلام و بنا به تغییرات و نیز ملاحظات دینی و فرهنگی در باور مردمان موردبحث، اگرچه گاو در سیر تاریخی از موجودی اساطیری و ماورائی همچون گاو یکتا آفرید و گوشورون، دچار دگرگشت شده، اما هنوز براساس پیشینۀ اعتقادی و اساطیری نیاکان خود، از او به‌عنوان عنصری آسمانی و اساطیری که سرمنشأ حیات اولیۀ نبات و جانور است، یاد می‌کنند و در ناخودآگاه خویش، گاو امروزی را با واسطۀ موجودی به نام گابوره به گاو نخستین، پیوند می‌دهند. گابوره به‌عنوان گاوی آسمانی در خویشکاری‌هایی چون افزایش و رونق زادوولد چهارپایان مفید و رشد و نمو گیاهان و کشتزارها و نیز در ویژگی‌های ظاهری چون رنگ خاص خود و در جنسیت که خنثی اما مادینه‌نماست و نیز در فرازمینی بودن، با گاو اساطیری یکتا آفرید و گوشورون، مشترک است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28139_b589775cf387584a460c9a316b24ad74.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 The Representation of the Reconstruction of Female Identity in the Folk Narrative “The Shepherd Monkey” Based on Feminist Theories بازنمایی هویت زنان در روایت عامیانۀ «میمون چوپان» براساس نظریات فمنیستی 112 138 28141 10.48311/cfl.2025.86455.0 FA سمیه ایرانی دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران سیدمصطفی مختاباد امرئی استاد گروه تئاتر و فیلم، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-9259-873x Journal Article 2025 12 23 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">Folk literature and oral narratives, as integral components of collective cultural and historical memory, constitute a significant field for the representation of power relations, gender, and identity. The folk narrative “The Shepherd Monkey” from the Sonqor region of Kermanshah, with its female-centered structure, is a notable example of stories that, on the surface, depict women’s suffering and subjugation, yet in their deeper layers reveal possibilities of resistance, re-creation, and the reconstruction of feminine identity. Drawing on feminist criticism and relying on the theories of Gilbert and Gubar, Elaine Showalter, and Julia Kristeva, this study demonstrates how the female body, space, and agency in the narrative shift from a position of exclusion and passivity to one of subjectivity and the appropriation of power. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">این پژوهش با هدف تحلیل بازنمایی مناسبات قدرت و هویت جنسیتی در ادبیات فولکلور ایران، به بررسی روایت زن‌محور «میمون چوپان» ـ برگرفته از حافظۀ جمعی مردم سنقر در استان کرمانشاه ـ می‌پردازد. چارچوب نظری تحقیق بر پایۀ نظریه‌های فمینیستی گیلبرت و گوبار، الین شووالتر و ژولیا کریستوا بنا شده است. این روایت با مضامین قتل مادر، تبعید، بقا، و مواجهه با قدرت مردانه، بازتابی چندلایه از خشونت ساختاری و امکان بازآفرینی هویت زنانه ارائه می‌دهد. شخصیت زن همسایه در قالب «زن دیوانه» گیلبرت و گوبار، عامل فروپاشی نظم مادری است؛ در حالی که تجربۀ دختران در بیابان و پیوند آن با بدن، طبیعت و زمین، در چارچوب نظریۀ شووالتر به‌مثابۀ بستری برای بازآفرینی سوژۀ زنانه بازخوانی می‌شود. کریستوا نیز با مفاهیمی چون «نیمه‌زبان»، «بدن ابژکت» و «بازگشت امر طردشده»، امکان خوانشی عمیق‌تر از دگرگونی تدریجی هویت زنانه را فراهم می‌آورد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شخصیت‌های زن داستان، از جایگاه قربانیان مطیع، به سوژه‌هایی کنش‌گر بدل می‌شوند که با گذار از طرد و رنج، ساختارهای پدرسالار را به چالش می‌کشند و درنهایت، از طریق تصاحب منابع قدرت و بازتعریف رابطه با بدن، به بازسازی هویت زنانه در بستری فرهنگی و بومی دست می‌یابند. پاسخ به سه پرسش کلیدی مقاله نیز در این مسیر روشن می‌شود: فرایند بازسازی هویت زنانه چگونه روایت می‌شود؟ تجربۀ بدن زنانه چه نقشی در بقا و معنا دارد؟ و حذف شخصیت میمون چه تأثیری در قدرت‌یابی زنان دارد؟ این داستان نه‌تنها بازتاب رنج زنان، بلکه روایتی از مقاومت، بازنویسی و شکل‌گیری خویشتن زنانه است.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28141_0ab3ccb82336b69bae70a0d2d6ac514e.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 A Comparative Analysis of Content Pathology in Vernacular Ashura Poetry of Khuzestan and Maqtal Shūshtarī مقایسۀ تطبیقی آسیب‌شناسی محتوایی شعر عامیانۀ عاشورایی خوزستان و مقتل شوشتری 139 174 28142 10.48311/cfl.2025.86427.0 FA ناصر کعبی نیا دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران کبری خسروی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران روح اله مهدیان طرقبه استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران سید اسماعیل قاسمی موسوی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران Journal Article 2025 02 03 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">This research employs a descriptive-exploratory method to conduct a comparative analysis of the flaws present in the Ashura poetry of contemporary Arab poets from Khuzestan and classical texts such as "Maqtal Shūshtarī." The primary objective of this study is to identify and analyze common content-based and doctrinal deviations in Ashura literature, which, despite its technical richness and love for the Ahl al-Bayt (AS), suffer from serious shortcomings. The findings of the research indicate the presence of the following flaws in this poetic corpus: exaggeration (ghuluww), speaking on behalf of the Ahl al-Bayt (AS), the use of inappropriate expressions aimed at invoking pity for the Ahl al-Bayt (AS), a deterministic view of the Ashura event, overemphasis on the phenomenon of thirst in the Karbala event, myth-making instead of exemplar-making, emotional reading, superstition, and attribution of inappropriate behaviors to Imam Hussain (AS) and his family. The results of the comparative study reveal that these flaws have intensified in contemporary poetry, yet their roots lie in classical texts. "Maqtal al-Shūshtarī," despite its positive mystical aspects and use of reliable historical and narrative sources, also contains some of these flaws. These deviations, by infiltrating the Ashura poetry of Khuzestan's Arabs, have weakened the historical, political, and educational dimensions of Ashura, transforming mourning ceremonies into purely emotional acts that distance themselves from the lessons of Imam Hussain's (AS) uprising. <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">این پژوهش به روش توصیفی به بررسی تطبیقی آسیب‌های موجود در شعر عاشورایی شاعران معاصر عرب خوزستان و متون کلاسیک نظیر «مقتل شوشتری» پرداخته است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل انحرافات محتوایی و عقیدتی مشترک در ادبیات عاشورایی است که علی‌رغم غنای فنی و عشق به اهل بیت(ع)، از آسیب‌های جدی رنج می‌برد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در این شعر آسیب‌هایی چون: غلو، سخن گفتن از زبان اهل بیت(ع)، استفاده از تعابیر نالایق به‌منظور ترحم نسبت به اهل بیت(ع)، نگاه جبرگرایانه به واقعۀ عاشورا، پررنگ کردن پدیدۀ تشنگی در واقعۀ کربلا، اسطوره‌سازی به جای اسوه‌سازی، قرائت احساسی، خرافه‌پردازی و نسبت دادن رفتارهایی ناشایست به امام حسین(ع) و اهل بیت ایشان وجود دارد. نتایج تحقیق تطبیقی حاکی از آن است که این آسیب‌ها در شعر معاصر تشدید یافته‌اند، اما در متون کلاسیک ریشه دارند. مقتل شوشتری نیز با وجود جنبه‌های مثبت عرفانی و استفاده از منابع معتبر تاریخی و روایی، حاوی برخی از این آسیب‌هاست. این انحرافات با رسوخ در شعر عاشورایی عربی خوزستان موجب تضعیف جنبه‌های تاریخی، سیاسی و تربیتی عاشورا شده و عزاداری را به عملی صرفاً احساسی تبدیل می‌کنند که از درس‌های اساسی قیام امام حسین(ع) فاصله می‌گیرد.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28142_99a57cbf9929486ac2e6f630447cc6f2.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 Analysis of "Baghe Ferdows" by Elhami Kermanshahi Based on James Phelan's Rhetorical Narratology Theory تحلیل «باغ فردوس» الهامی کرمانشاهی براساس نظریۀ روایت‏شناسی بلاغی جیمز فیلان 175 220 28144 10.48311/cfl.2025.86431.0 FA نصرت اله خاکیان پژوهشگر پسادکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0000-0002-0216-4880 محمّد ابراهیم مالمیر دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه 0000-0003-1453-9982 Journal Article 2025 02 16 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">This research aims to analyze the rhetorical-narrative aspect of the Masnavi "baghe Ferdows" based on James Phelan's theory of rhetorical narratology. In this theory, Phelan emphasizes the three-way interaction of "author, text, and audience" and the ways in which the text influences the audience through rhetorical devices. The research method is descriptive-analytical and the data were collected through library study. The findings show that the narrator, by intelligently employing dual contrasts, changing perspectives, and persuasive arguments in the speeches of Imam Hussein (AS) and his companions, leads the audience to empathize with the characters and accept the right-wing discourse; also, symbolism and the creation of narrative oscillation between pressure and scope have added to the attractiveness and effectiveness of the narrative. The results of the research show that “baghe Ferdows” has gone beyond a historical report by combining rhetorical and narrative elements and has become an influential text in the field of ritual literature. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">مثنوی «باغ فردوس» اثر الهامی کرمانشاهی، از مقاتل ادبی ـ تاریخی دورۀ ناصری است که با رویکردی هنری به واقعة عاشورا می‏پردازد. این پژوهش با هدف تحلیل بلاغی ـ روایی این اثر براساس نظریۀ روایت‏شناسی بلاغی جیمز فیلان انجام شده<span lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">‎<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">است. فیلان در این نظریه، بر تعامل سه‏ گانۀ «مؤلف، متن و مخاطب» و شیوه‏ های تأثیرگذاری متن از طریق ابزارهای بلاغی تأکید دارد. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است و داده ‏ها با مطالعۀ کتابخانه‏ ای گردآوری شده‏اند. یافته ‏ها نشان می‏ دهد راوی با به‏ کارگیری هوشمندانۀ تقابل های دوگانه (حق/باطل، شهادت/ستم)، تغییر زاویۀ دید (گذار از روایت سوم‏شخص به گفت‏‌وگوهای نمایشی)، و استدلال‏ های اقناعی در سخنان امام حسین (ع) و یارانش، مخاطب را به همدلی با شخصیت‏ ها و پذیرش گفتمان حق ‏مدارانه سوق می‏دهد؛ همچنین، نمادپردازی ‏ها (مانند «باغ فردوس» به‌مثابۀ نماد پیروزی نهایی حق) و ایجاد نوسان روایی بین فشاره (صحنه‏ های نبرد) و گستره (لحظات عاطفی)، به جذابیت و تأثیرگذاری روایت افزوده <span dir="LTR" lang="FA" style="mso-bidi-font-size: 12.0pt; line-height: 110%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">‎است. این شگردها نه‏ تنها در انتقال پیام عاشورا مؤثرند، بلکه با تحریک عواطف و تفکر مخاطب، زمینۀ رشد روحی ـ اجتماعی او را فراهم می‏ کنند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که «باغ فردوس» با تلفیق عناصر بلاغی و روایی، از گزارشی تاریخی فراتر رفته و به متنی تأثیرگذار در حوزۀ ادبیات آیینی تبدیل شده <span dir="LTR" lang="FA" style="mso-bidi-font-size: 12.0pt; line-height: 110%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">‎است. این مطالعه همچنین کارآمدی نظریۀ فیلان را در تحلیل متون مذهبی ـ تاریخی، با تکیه بر نقش فعال مخاطب، تأیید می‏کند.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28144_945628f89a79f5c21148e6c85b241947.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 The Analysis of the Bird-Woman Figure in Slavic Mythology with an Intertextual Approach واکاوی سیمای زن ـ پرنده در اسطوره‌های اسلاوی با رویکرد بینامتنیت 221 275 28147 10.48311/cfl.2025.86410.0 FA مهناز نوروزی دانشیار گروه زبان‌های خارجه، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران 0000-0001-6919-0138 Journal Article 2025 01 02 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">Mythology studies refer both to the study of myths and to the collection of myths belonging to a specific religious tradition, serving as a valuable step towards understanding humanity's mysterious past and ontology. The bird-woman, as one type of composite being—half-human, half-animal—has long held a place among mythical or legendary creatures in most human civilizations, such as those of Greece, Rome, Egypt, Scandinavia, the Slavs, and even Iran. These beings have sometimes been associated with the concept of good and sometimes with evil; in other words, they are either divine and benevolent or demonic and malevolent. In the present research, adopting an analytical-comparative method and relying on Gérard Genette's theory of intertextuality, we aim to analyze the figure of the bird-woman in Slavic myths and uncover its intertextual relationships with similar examples in other civilizations. In Slavic myths, five types of birds-woman exist, named Alkonost, Sirin, Gamayun, the Swan Maiden, and Stratim, the similarities and differences of which are elaborated in detail. Examination of the research findings reveals that although the half-human, half-bird myths of Egyptian and Mesopotamian civilizations can be considered as initial pre-texts for the bird-woman creatures among the Greeks and Slavs, the primary pre-texts for Slavic myths are the Greek myths of the Harpy and the Siren. The distinctive feature of Slavic myths is the manifestation of religion in their imagery. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: RU; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">مطالعات اسطوره‌شناسی، هم بر مطالعۀ اسطوره و هم بر مجموعۀ اساطیرِ متعلق به یک سنت مذهبی خاص دلالت دارد و گامی ارزشمند در شناخت گذشتۀ اسرارآمیز نوع بشر و هستی‌شناسی به‌شمار می‌رود. زن ـ پرنده به‌عنوان یکی از انواع موجوداتِ ترکیبیِ نیمه‌انسان ـ نیمه‌حیوان، از دیرباز در اغلب تمدن‌های بشری مانند یونان، روم، مصر، اسکاندیناوی، اسلاو و حتی ایران در ردیف موجودات اسطوره‌ای یا افسانه‌ای جای داشته‌اند. این موجودات گاهی با مفهوم خیر و گاهی با مفهوم شر در ارتباط بوده و به‌عبارتی، یا الهی و اهورایی‌اند یا شیطانی و اهریمنی. در پژوهش حاضر، با اتخاذ روش تحقیق تحلیلی ـ تطبیقی و با تکیه بر نظریۀ بینامتنیت ژرار ژنت برآنیم تا به واکاوی سیمای زن ـ پرنده در اسطوره‌های اسلاوی و کشف مناسبات بینامتنی آن با نمونه‌های مشابه در دیگر تمدن‌ها بپردازیم. در اسطوره‌های اسلاوی پنج نوع زن‌ـ‌پرنده با نام‌های آلکانوست، سیرین، گامایون، قو ـ دوشیزه و اِستِراتیم وجود دارد که وجوه تشابه و تفارق آن‌ها به‌تفصیل بیان شده است. بررسی یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هر چند اسطوره‌های نیمه‌انسان ـ نیمه‌پرنده در تمدن‌های مصر و بین‌النهرین را می‌توان به‌عنوان پیش‌متن‌های اولیۀ موجودات زن‌ـ‌پرنده نزد یونانی‌ها و اسلاوها برشمرد، اما پیش‌متن‌های اصلی برای اسطوره‌های اسلاوی، اسطوره‌های یونانیِ هارپی و سیرِن هستند. ویژگی منحصربه‌فرد اسطوره‌های اسلاوی، تبلور دین در سیمای آن‌هاست.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28147_70ba980356d834b5d3ca215040c64e2f.pdf

دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 13 66 2026 01 21 Winter Almanac in the Folk Culture of the Turkish People of Bojnord: A Documentary Study of 20 Turk-inhabited Villages گاهشماری زمستان در فرهنگ عامۀ قوم ترک بجنورد (مطالعۀ اسنادی بیست روستای ترکنشین) 276 321 28148 10.48311/cfl.2025.86404.0 FA امید وحدانی فر دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران 0000-0002-6981-6548 محدثه علی زاده دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران Journal Article 2024 12 16 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">The study of almanacs used by different ethnic groups is one of the research fields of the folk culture and literature as from the antiquity, time has been a special topic in the intellectual culture of ancient Iran. Iranians tended to divide the year into different periods using various methods. One of these methods, which was different from the official calendar, was undertaken by ordinary people. Folk almanac was mostly based on nature. In these almanacs, the year was divided into two seasons of summer and winter, each revolving around two “chelleh” (the equivalent of 40 days). The remaining months were then divided into smaller units. This study is conducted by the use of library research and field interview with 28 Turkish speakers who were over 60 years old and also inhabitants of the villages under study; therefore, they had a native understanding of this type of almanac. The study aims to record the divisions of the winter season among Turkish people of Bojnord county, the largest city in the North Khorasan province, in order to provide an introduction to the common folk almanac used by this ethnic group and to exhibit related aspects in folk culture and literature. The findings of the research show that the Turkish people of Bojnord divide the two months of Dey and Bahman in winter into “chelleh bozorg” (the big 40 days) and “chelleh koochak” (the small 20 days); and then divided the last month, Esfand, in different fashions: six five-day parts; three 10-day parts; four five-day parts and a 10-day part; and lastly, two five-day parts and two 10-day parts. The most important periods in this season were marked by special rituals such as “chelleh” night, which is accompanied by making bonfires and breaking clays. A large collection of proverbs, poems and narratives is also formed around this division which is a significant part of the folklore literature of Turkish people of Bojnord. <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Lotus'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">یکی از حوزه‌های مطالعه در فرهنگ و ادبیات عامه بررسی چگونگی گاه‏شماری در میان اقوام مختلف است، زیرا گاه‌شماری یکی از زیرشاخه‌های فرهنگ عامه محسوب می‌شود و از گذشته‌های بسیار دور در فرهنگ اندیشگانی ایرانیان باستان، «زمان» از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده تا حدی که برای «زمان» آیین شناخته‌شده‌ای به نام «زروانیت» در نظر داشته‌اند. ایرانیان در دوره‌های گوناگون سال را به شیوه‌های مختلفی تقسیم می‌کردند. یکی از این شیوه‌های تقسیم‌بندی توسط عامه مردم انجام می‌شد و با گاه‌شماری رسمی متفاوت بود. گاه‌شماری عامه بیشتر بر مبنای طبیعت استوار بوده است. در این گاه‏شماری، سال به دو فصل تابستان و زمستان تقسیم می‌شد و هر فصل بر مدار دو چله استوار بود؛ پس از آن، ماه‌های باقی‌مانده را به روزهای کوچک‌تر تقسیم می‌کردند. از آنجایی که گاه‌شماری، بخشی از فرهنگ و دانش ملت‌هاست که در گذر زمان با آداب و اعتقادات عامه تلفیق شده و این آداب و اعتقادات در میان اقوام هر ملت متفاوت است؛ بنابراین، در این پژوهش با روش مطالعۀ کتابخانه‌ای و مصاحبۀ میدانی با 28 گویشور ترک که از سن بالای شصت سال برخوردارند و همچنین در روستاهای مورد پژوهش ساکن هستند و آشنایی و درک کامل‌تری نسبت به این شیوه از زمان‌سنجی (گاه‌شماری عامه) دارند، بخش‌بندی فصل زمستان را میان قوم ترک شهرستان بجنورد، مرکز استان خراسان شمالی، بررسی می‌کنیم تا ضمن آشنایی با گاه‌شماری عامیانۀ معمول در میان این قوم، جلوه‌هایی از فرهنگ و ادبیات عامۀ مربوط به گاه‏شماری زمستان در بین قوم مذکور نیز به نمایش گذاشته شود. حاصل این پژوهش نشان می‌دهد مناطق ترک‌نشین بجنورد (بیست روستای مورد پژوهش که عبارت‌اند از چناران‏شهر، اسفیدان، پیغو، صندل‌آباد، بازخانه، پاقلعه، اسدلی، درتوم، امام‌وردی، قاپاق، علی‌گل، گریوان‌، رختیان، نیستانه، حصار، تاتار، شیخ‌تیمور، عرب، گلی و قره‌نوده) در تقسیم‌بندی فصل زمستان، دی و بهمن را به «چلۀ بزرگ» چهل روزه و «چلۀ کوچک» بیست روزه بخش می‌کردند و ماه اسفند را به شش بخش پنج روزه، سه قسمت ده روزه، چهار قسمت پنج روزه و یک بخش ده روزه یا دو قسمت پنج روزه و دو قسمت ده روزه تقسیم می‌کردند. مهم‌ترین بازه‌های این فصل با آیین‌های ویژه‌ای همچون شب چله، آتش‌افروزی و کوزه‌شکنی همراه بود. همچنین ضرب‌المثل، اشعار و روایاتی درمورد این تقسیم‌بندی شکل گرفته که در حوزۀ ادبیات عامۀ قوم ترک بجنوردی حائز اهمیت است. هر چند که گاه‌شماری زمستان و آیین‌های مربوط به آن در بین اغلب اقوام ایرانی وجود داشته و در بیشتر موارد دارای اشتراکاتی است، اما اجرای آن در میان هر قوم متفاوت بوده که درواقع از سبک زندگی و فرهنگ آن قوم ناشی می<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">شود.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28148_3eb1c847b742640fd6c2ae1853d0e313.pdf