دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 مقالات آماده انتشار 2026 08 15 A Multitextual Study of the Folk Narration of the Stories of “Rostam and Sohrab” and “Rostam and Esfandiar” (Based on the Narration of the Village of Zardan) بررسی بیش‌متنی روایت عامیانۀ داستان‌های «رستم و سهراب» و «رستم و اسفندیار» (براساس روایت روستای زردان) 29125 10.48311/cfl.2026.121131.82909 FA عباس واعظ زاده دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند 0000-0001-7314-2366 محمد فاطمی : دانشجوی دکتری زبان وادبیات فارسی،دانشگاه بیرجند، بیرجند،ایران 0000-0002-3886-4248 Journal Article 2026 06 08 As a text originating from the oral tradition of ancient Iran, Ferdowsi's Shahnameh has established a close connection with the oral tradition that followed it and has attracted the attention of the common people in addition to the elites of Iranian society. The people of the village of Zardan in South Khorasan are among those who have passed down the stories of the Shahnameh from ear to ear, with some modifications. Among these, the two stories "Rostam and Sohrab" and "Rostam and Esfandiar", which are considered to be among the famous and tragic stories of the Shahnameh, have a special place. In this study, an attempt is made to use Genette's theory of hypertextuality to examine and compare the narrative of the people of Zardan with the Shahnameh narrative of the two stories , and to bring out the paradoxes of the second narrative from Faradayid, and to point out some of the causes of these paradoxes. Studies show that the people of Zardan, by using three permutations of reduction, augmentation, and displacement in the narrative of the Shahnameh, were not seeking to imitate the Shahnameh, but rather to create a new and different narrative of these two stories that would be more compatible with their desires and emotions. The purpose of these tragonies in the narrative of the people of Zardan was to create a natural and non-tragic fate for the heroes, especially the main hero of the story (Rostam), and to clear the accusation of "son-killing" from hisface. شاهنامه فردوسی به‌مثابۀ متنی برخاسته از سنت شفاهی ایران باستان، ارتباط تنگاتنگی با سنت شفاهی پس از خود برقرار کرده و علاوه بر نخبگان جامعۀ ایرانی، توجه عوام را نیز به خود جلب کرده است. مردم روستای زردان خراسان جنوبی از جمله کسانی هستند که داستان‌های شاهنامه را با دخل و تصرف‌هایی، سینه به سینه نقل نموده‌اند. در این میان، دو داستان «رستم و سهراب» و « رستم و اسفندیار» که از داستان‌های مشهور و تراژیک شاهنامه محسوب می‌شود، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. در این پژوهش سعی بر آن است تا با بهره‌گیری از نظریه بیش‌متنیت ژنت به بررسی و مقایسۀ روایت مردم زردان (بیش‌متن) با روایت شاهنامه (پیش‌متن) از دو داستان «رستم و سهراب» و «رستم و اسفندیار» پرداخته شود و تراگونگی‌های روایت دوم فرادید آورده شود و به برخی از علل این تراگونگی‌ها نیز اشاره شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد مردم زردان با استفاده از سه جایگشتِ تقلیل، افزایش و جابه‌جایی در روایت‌ شاهنامه، نه درصدد تقلید از شاهنامه، بلکه درصدد خلق روایتی تازه و دیگرگون از این دو داستان بوده‌اند که با تمایلات و عواطف ایشان سازگاری بیشتری داشته باشد. هدف از این تراگونگی‌ها در روایت مردم زردان، ساختن سرنوشتی طبیعی و غیرتراژیک برای قهرمانان و به‌ویژه قهرمان اصلی داستان (رستم) و نیز پاک کردن اتهام «پسرکشی» از ساحت او بوده است. یکی دیگر از ویژگی‌های روایت مردم زردان از این دو داستان، تداخل با یکدیگر است؛ به شکلی که عناصری از داستان «رستم و سهراب» داخل داستان «رستم و اسفندیار» شده است.