دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 مقالات آماده انتشار 2026 08 15 A Comparative Study of the Embodiment of Nature in Ilami Kurdish and Persian Riddles (Based on Conceptual Metaphor Theory and the Pictorial Approach) بررسی تطبیقی جسم‌وارگی طبیعت در چیستان‌های کُردی ایلامی و فارسی (بر پایۀ نظریۀ استعاره مفهومی و رویکرد تصویرسازی) 29124 10.48311/cfl.2026.121023.82902 FA علی‌رضا شوهانی عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ایلام 0000-0001-7815-8893 Journal Article 2026 06 09 The present study aims to comparatively investigate the embodiment of nature in Ilami Kurdish and Persian riddles, based on Conceptual Metaphor Theory (Lakoff & Johnson, 1980) and the Pictorial Approach (Forceville, 1996). According to these theories, meaning arises from the intertwining of the human body’s sensory experience with the world, and metaphors are mechanisms that transfer this experience from the level of the living body to the level of concept. In this study, 31 Ilami Kurdish riddles and 24 Persian riddles were purposefully collected and analyzed. The results show that in both linguistic traditions, nature is depicted as active and alive by attributing human and bodily characteristics to it. However, there is a difference: in Ilami Kurdish riddles, embodiment is more event-oriented, dynamic, and based on sudden actions, while Persian riddles tend towards conceptual order, temporal cycles, and binary oppositions. Furthermore, in both traditions, violent weather phenomena (thunder, lightning, floods) are represented with high agency and warning connotations, but the intensity of action and natural emotion is more prominent in Kurdish texts. In contrast, calmer elements (the moon, stars, snow, and rainbow) carry more symbolic and cosmic weight in Persian, whereas in Kurdish, they acquire more pronounced human and animal qualities. These findings indicate that riddles are not merely entertainment tools but reflect the indigenous human understanding of nature and demonstrate how language, body, and culture intertwine in the process of conceptualizing the natural world. چیستان‌ها از کهن‌ترین و پربسامدترین گونه‌های ادبیات عامه‌اند که در بستر فرهنگ‌ جوامع شکل گرفته و سینه به سینه منتقل شده‌اند. این متون کوتاه، با تکیه بر ایجاز، ابهام هدفمند و تصویرپردازی ذهنی، مخاطب را به مشارکت فعال در فرایند معناپردازی فرا می‌خوانند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی جسم‌وارگی طبیعت، برپایۀ دو نظریۀ استعاره مفهومی و رویکرد تصویرسازی انجام شده‌است. طبق این نظریه‌ها، معنا حاصل درهم‌تنیدگی تجربه‌ی حسی بدن انسان با جهان است و استعاره‌ها سازوکارهایی‌اند که این تجربه را از سطح زیست‌بدن به سطح مفهوم انتقال می‌دهند. در این مطالعه، ۳۱ چیستان کردی ایلامی و ۲۴ چیستان فارسی به‌صورت هدفمند گردآوری و تحلیل شدند. نتایج نشان می‌دهد که در هر دو سنت زبانی، طبیعت از طریق نسبت دادن ویژگی‌های انسانی و بدنی و زنده تصویر می‌شود؛ با این تفاوت که در چیستان‌های کردی ایلامی، جسم‌وارگی بیشتر جنبه رویداد‌محور، پویا و مبتنی بر کنش‌های ناگهانی دارد، در حالی که چیستان‌های فارسی بیشتر به نظم مفهومی، چرخه‌های زمانی و تقابل‌های دوگانه متمایل‌اند. همچنین در هر دو سنت، پدیده‌های جوی خشن (رعد، برق، سیل) با عاملیت بالا و دلالت‌های هشداردهنده بازنمایی می‌شوند، اما در متون کردی شدت کنش برجسته‌تر از فارسی است. در مقابل، پدیده‌های جوی آرام‌تر (ماه، ستاره، برف و رنگین‌کمان) در فارسی بیشتر بار نمادین و کیهانی دارند ولی در کردی نمود انسانی و حیوانی پررنگ‌تری می‌یابند. یافته‌ها نشان می‌دهد که چیستان‌ها صرفاً ابزار سرگرمی نیستند، بلکه بازتاب شناخت بومی انسان از طبیعت‌اند و نشان می‌دهند زبان، بدن و فرهنگ در فرآیند مفهوم‌سازی جهان طبیعی به‌طور درهم‌تنیده عمل می‌کنند.