دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 مقالات آماده انتشار 2026 08 15 From Anāhitā to Dada Melākū: Tracing the Etymology and Mythological Identity of a Fearful Being in the Water Cisterns of Southern Iran از آناهیتا تا دده ملکو: تحول ایزدبانوی آب در باور عامه جنوب ایران 29122 10.48311/cfl.2026.120852.82899 FA مصطفی سعادت دانشگاه شیراز Journal Article 2026 05 30 In the folk culture of southern Fars and Hormozgan, there is a belief in a creature called dada melakū or dādā melāke that lives in water reservoirs and frightens children to keep them away from the water. The meaning of this name is now lost to local speakers. This research employs a combined approach (library-based, fieldwork, and comparative-historical analysis) to investigate the linguistic roots and mythological identity of this being. Linguistically, two possible origins emerge: the Middle Persian malkūs, a destructive demon in Iranian mythology, which, through the dropping of the final "s," yields melakū; and the Arabic malak (angel), which, combined with local definite markers (*-ū* or long *-i*), results in melakū or melāke. Mythologically, two main candidates were examined: Malkūs and Anāhitā. In mythological assessment, Anāhitā is preferred over Malkūs: she is the goddess of water, purity, and war, with a history of worship in the Fars region; her function is to protect water from pollution; and her radiant description matches the shimmering reflection of light on the walls of water reservoirs. In contrast, Malkūs is a demon of cold and winter, unrelated to water. The fear instilled by dada melakū is not hostility but a form of protective deterrence to safeguard the vital water source in the arid climate of southern Iran, which can be explained by "cultural survival." This study draws on linguistic evidence, ancient texts, and ecological analysis to link "Dada Melakū" to Anāhitā, showing the persistence and transformation of myths over time. در فرهنگ عامه مناطق جنوبی استان فارس و هرمزگان، موجودی به نام dada melakū یا dādā melāke در آب‌انبارها زندگی می‌کند و کودکان را می‏ترساند تا از نزدیک شدن به آب دور بمانند. معنای این نام برای گویشوران گویش‏های مورد مطالعه مبهم است. پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی (کتابخانه‌ای، میدانی، و تحلیل تطبیقی-تاریخی) به ریشه‏یابی زبانی و هویت اسطوره‏ای این موجود پرداخته است. از نظر زبان‌شناسی، دو ریشه محتمل است: ریشه پهلوی malkūs، دیوی نابودگر در اساطیر ایرانی که با حذف «س» پایانی به melakū تبدیل شده؛ و ریشه عربی malak به معنای فرشته که با افزودن علامت معرفه بومی (واو یا کسره کشیده) به melakû و melāke انجامیده است. از نظر هویت اسطوره‌ای، دو نامزد اصلی بررسی شد: دیو Malkūs و آناهیتا ایزدبانوی آب. در سنجش اسطوره‏شناختی، آناهیتا بر ملکوس ترجیح داده می‏شود: آناهیتا ایزدبانوی آب، پاکی و جنگاوری است که در منطقهٔ فارس سابقهٔ پرستش دارد، کارکردش حفاظت از آب در برابر آلودگی است، توصیف نورانی‏اش با بازتاب نور در آب‌انبارها همخوانی دارد. در مقابل، ملکوس دیوی سرمازا و بی‏ارتباط با آب است. ترساندن کودکان توسط dada melakū نه دشمنی، بلکه شکلی از خویشکاری بازدارنده برای حفاظت از منبع حیاتی آب در اقلیم خشک جنوب ایران است که با نظریهٔ «بازماندگی فرهنگی» تایلور قابل تبیین است. این پژوهش با تکیه بر شواهد زبانی زنده، متون کهن و تحلیل بومشناختی، پیوندی میان «دده ملکو» و آناهیتا برقرار می‏کند و نشان می‏دهد که اسطوره‏ها در بستر اقلیم و تاریخ، با پذیرش برخی تغییرات، به حیات خود ادامه می‏دهند.