دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 مقالات آماده انتشار 2026 08 15 Antidote and its various manifestations in written naqqali نوشدارو و انواع نمودهای آن در روایت‌های مکتوب نقالی 29120 10.48311/cfl.2026.120295.82885 FA بهزاد اتونی گروه زبانشناسی و ادبیات ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران Journal Article 2026 05 10 Although ancient Iranians believed in plants and medicines that ward off death as a type of antidote, the use of the word “antidote” is not seen in pre-Islamic texts, and apparently the oldest reference to this word (that has reached us today) is related to Ferdowsi’s Shahnameh, which is used in the concept of a medicine that cures the injuries. antidote is a universal concept that is seen in the myths and beliefs of many nations of the world, and it can be considered one of the archetypal symbols of “immortality.” Among the sources that provide us with valuable information about antidote and mention the details of this healing medicine are written naqqalies. This research, which is conducted using narrative scrolls and a descriptive-analytical method, attempts to address the types of narratives about the antidote and examine its various manifestations. The conclusion of this research is that in naqqali narratives, the antidote is not limited to the story of Rostam and Sohrab, and includes a wide range of stories; stories that introduce a variety of manifestations, functions, and novel narratives about the antidote چکیدهاگرچه در نزد ایرانیان باستان، اعتقاد به گیاهان و داروهایِ دوردارندۀ مرگ به‌عنوان نوعی نوشدارو وجود داشته است، ولی کاربرد واژۀ «نوشدارو» در متونِ پیش از اسلام دیده نمی‌شود و ظاهراً قدیمی‌ترین اشاره به این واژه (آنچه امروز به دست ما رسیده است) مربوط به شاهنامۀ فردوسی است که در مفهوم دارویی به‌کار رفته است که خستگان را درمان می‌کند. نوشدارو، یک مفهوم جهانی است که در اساطیر و باورهای بسیاری از ملل دنیا دیده می‌شود و آن را می‌توان یکی از نمادهای کهن‌الگویِ «جاودانگی» قلمداد کرد. از جمله منابعی که اطلاعاتی ذی‌قیمت دربارۀ نوشدارو در اختیار ما قرار می‌دهد و به ذکر جزئیاتِ این داروی شفابخش می‌پردازد، روایت‌های مکتوب نقالی است. این پژوهش که با استفاده از طومارهای نقالی و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است، سعی بر آن داشته تا به انواع روایت‌ها دربارۀ نوشدارو و بررسیِ نمودهای گوناگون آن بپردازد. نتیجه‌ای که از این تحقیق به دست می‌آید این است که در روایت‌های نقالی، نوشدارو صرفاً به داستان رستم و سهراب محدود نمی‌شود و طیفِ گسترده‌ای از داستان‌ها را به خود اختصاص می‌دهد؛ داستان‌هایی بدیع از انواع نوشداروها – مانند خونِ سیمرغ/ رُخ، مرهم سلیمان(ع)، روغن اژدها و... ـ ، شیوه‌های به‌کارگیری نوشدارو، و معرفی روایتی نویافته از «نوشدارو و مرگ سهراب»، که در تحقیقات ادب حماسی، به بسیاری از آن‌ها اشاره نشده است .