دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 مقالات آماده انتشار 2026 08 15 Structural and Textual Analysis of the Tale of Shirzad and Gulshad Based on Peter Gillette's Narrative Pattern تحلیل ساختاری و بافتی قصۀ شیرزاد و گلشاد بر بنیاد الگوی روایی پیتر جیلت 29115 10.48311/cfl.2026.119754.82876 FA فاطمه الیاسیان کلات دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات روایی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران. ابراهیم کنعانی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران. 0000-0003-2737-5462 مژگان میرحسینی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران. 0000-0003-1051-6396 Journal Article 2026 04 04 Scientific research on popular literature in Iran does not have a long history and has focused mostly on legends and folk tales. Peter Gilet is one of the folklorists who has presented a combined method based on structure and content for the scientific analysis of legends. The textual part of it is divided into five canonical functions: beginning situation, communication with the helper, communication with the princess, communication with the bad guy, and the hero's return. The contextual dimension, by contrast, explains the connection between these narratives and traditional rites of passage, and specifically rituals of initiation. This paper aims to raise the question of the universality of Gilet's schema by means of descriptive-analytical analysis of the textual and extratextual elements of the story of Shirzad and Gulshad. The findings show that the story, in addition to incorporating the functions of the Gillette model, represents the stages of the puberty initiation ritual in Iranian culture: the tragic separation of the infant from his mother within a thicket of lions, the subsequent growth of the hero at the breast of a lioness, the sexual-initiatory ordeals occurring in the course of nine pastoral settings, the confrontation with the guardians of the realm of death, but finally the hero's return bearing the full, mature identity of a royal personality with the absolution of the treacherous minister. These episodes together constitute the climax of the hero's initiatory course, as well as of the reaffirmation of social order through the intervention of the transformed identity. بررسی گونه‌های متنوع ادب عامه در قالب پژوهش علمی، در ایران دیرسال نیست و از سرآغاز این کوشش‌ها، توجه به افسانه‌ها و قصه‌های عامیانه، بیش از دیگر گونه‌ها بوده است. در میان صاحب‌نظران قصه‌پژوهی، نام پیتر جیلت برای پژوهشگران ایرانی هنوز چندان آشنا نیست. وی در شمار قصه‌پژوهانی است که الگویی با دو سویۀ متنی (ساختاری) و بافتی (محتوایی) برای خوانش علمی افسانه‌ها عرضه می‌کند. در لایۀ متنی آن پنج کارکرد: موقعیت نخستین، تعامل با یاریگر، تعامل با شهبانو، تعامل با دشمن و بازگشت قهرمان وجود دارد و در سویۀ بافتی این الگو شاهد پیوندهایی میان افسانه‌ها و مناسک گذار و به‌ویژه آیین تشرف هستیم. پژوهش حاضر با هدف بررسی روایی مدعای جهان‌شمولی الگوی جیلت، بر آن است تا به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، عناصر متنی و فرامتنی را در قصۀ عامیانۀ شیرزاد و گلشاد مورد واکاوی قرار دهد. این کاوش نشان می‌دهد که قصه، با لحاظ شواهد درون‌متنی، ظرفیت خوانش بر اساس الگوی جیلت و نیز تطبیق با مراحل آیین تشرف بلوغ را داراست: جدایی مرگ‌بار نوزاد در بیشۀ شیران، رشد و نمو قهرمان توسط ماده‌شیر، آزمون‌های جنسی-تشرفی در نُه‌ منظر، نبرد با نگهبانان قلمرو مرگ و در نهایت بازگشت با هویت پادشاهی بالغ همراه با بخشش وزیر خائن، اوج بلوغ آیینی قهرمان و پذیرش دوبارۀ نظم اجتماعی با هویت نوین است.