دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 مقالات آماده انتشار 2026 08 14 The Relationship Between Theme-Construction Techniques in Persian Proverbs Study and analysis of thematic techniques in the creation of Persian proverbs بررسی و تحلیل شگردهای مضمون‏ سازی در ساخت مَثَل‏های فارسی 29101 10.48311/cfl.2026.86469.0 FA خدیجه حاجیان استادیار گروه دروس مدرسی، دانشگاه تربیت مدرس 0009-0009-0180-8515 Journal Article 2025 07 11 Theme is one of the most important and central critical concepts in literature in the world, and identifying the themes of literary works is a very specialized, difficult, and at the same time fundamental task. The connection between theme and the subject of literary theory and criticism is also obvious; as some consider achieving theme to be one of the most important missions of literary criticism; from such a perspective, finding theme is a critical task that must necessarily be carried out under a literary theory. Another important point is the techniques of theme formation that are possible in different ways; the most prominent themes are formed with the help of literary arrays. Persian proverbs, which constitute a major part of popular literature, have themes that actually form their infrastructure and sometimes cause their concepts to appear in the form of secondary meanings of proverbs; therefore, each proverb has a infrastructure and theme, the knowledge of which themes is essential for a better understanding of proverbs. This research seeks to answer the question of whether the themes of Persian proverbs are created with the same literary thematic formation techniques; That is, have types of metaphor, personification (animization), simile, allegorical simile, types of proportions, etc. been formed? The results of the research show that the similarity between the construction of simile and the theme is undeniable, and in many cases, the basis for the construction of the theme is "simile", "metaphor", "proportion and contrast", and some other "literary devices". مضمون یکی از مهم‌ترین مفاهیم انتقادی و مرکزی ادبیات در جهان و شناسایی مضامین آثار ادبی کاری بسیار تخصصی، دشوار و درعین حال بنیادی است. ارتباط مضمون با موضوع نظریه و نقد ادبی نیز آشکار است؛ چنانکه برخی دست‌یابی به مضمون را یکی از مهم‌ترین رسالت‌های نقد ادبی می‌دانند؛ از چنین دیدگاهی مضمون‌یابی کاری انتقادی است که به‏ضرورت باید ذیل نظریه‌ای ادبی انجام شود. نکته مهم دیگر شگردهای مضمون‏سازی است که به روش‏های متفاوتی ممکن می‏شود؛ برجسته‏ترین مضامین با کمک آرایه‏های ادبی شکل می‏گیرد. ضرب‏المثل‏های فارسی که بخش عمده‏ای از ادب عامه را تشکیل می‏دهد؛ دارای مضامینی است که درواقع زیرساخت آنها را شکل می‏دهد و گاهی سبب می‏شود مفاهیم آنها در شکل معانی ثانویۀ امثال ظاهر ‏شود؛ بنابراین هر ضرب‏المثل دارای زیرساخت و مضمونی است که شناخت آن مضامین برای درک بهتر امثال ضروری است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که آیا مضامین امثال فارسی با همان شگردهای مضمون‏ساز ادبی؛ یعنی انواع استعاره، شخصیت‏بخشی (جاندار‏انگاری)، تشبیه، تشبیه تمثیلی، انواع تناسب‏ها و...شکل گرفته است؟ نتیجۀ پژوهش نشان می‏دهد شباهت ساخت مثل و مضمون انکارناشدنی است و در بسیاری موارد پایۀ ساخت مضمون «تشبیه»، «استعاره» ، «تناسب و تقابل» و برخی دیگر از«آرایه‏های ادبی» است.