دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 67 2026 03 21 Critical Analysis of Selected Shire-Doma Poems in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province نقد و بررسی اشعار شیره‌دوما در استان کهگیلویه و بویراحمد 73 117 28433 10.48311/cfl.2025.86449.0 FA سید برزو جمالیان زاده استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. عبدالله حکیم مدرس زبان و ادبیات فارسی، گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0008-1777-0315 Journal Article 2025 05 09 The oral literature of the Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad region, encompassing a broad spectrum of metrical genres, constitutes a vital component of the cultural identity of the Lor ethnicity. Among these, the ritualistic songs known as Shireh-Dooma emerge as a salient exemplar of feminine lyric poetry. These songs are performed exclusively by rural and nomadic women during celebratory rites, most prominently in wedding ceremonies, thereby revealing an intrinsic nexus between language, affect, and ritual action. This research employs an integrated methodology, combining fieldwork with archival study, situated within the theoretical framework of performance-centered ethnopoetics. The analysis systematically investigates the linguistic, musical, and figural structures embedded within these verses. The fieldwork component involved direct elicitation, audio transcription, and participant observation among native speakers. The collected data were subsequently analyzed via a tripartite model focusing on linguistic structures, aesthetic dimensions, and cultural function. The results indicate a high frequency of simile, metaphor, metonymy, hyperbole, and synecdoche, demonstrating how indigenous imagination elevates lived reality into the collective sphere of meaning and shared emotion. Examination of the accompanying music and speech rhythm reveals that the metrical patterns of Shireh-Dooma are fundamentally contingent upon the natural prosody of the Lori language, a characteristic that substantially contributes to the perpetuation of the oral tradition and the cultural cohesion of the Lor people. In conclusion, Shireh-Dooma songs are not merely poetic texts; they function as invaluable ethnographic documents reflecting the dynamic interplay of language, gender, and ritual within the socio-cultural matrix of Southwest Iran. They stand as eloquent evidence of the ritualistic function of language in both meaning-creation and the preservation of ethnic identity. ادبیات شفاهی کهگیلویه و بویراحمد با گستره‌ای از گونه‌های منظوم، از ترانه‌های کار و لالایی‌ها تا حبسیه‌ها و اشعار آیینی، بخش مهمی از هویت فرهنگی قوم لُر را شکل می‌دهد. در این میان، ترانه‌های آیینی «شیره‌دوما» به‌عنوان نمونه‌ای برجسته از شعر غنایی زنانه، در آیین‌های شادی و به‌ویژه مراسم عروسی، به‏وسیلۀ زنان روستایی و عشایر اجرا می‌شوند و جلوه‌ای از پیوند زبان، احساس و آیین را آشکار می‌سازند. این پژوهش با رویکرد تلفیقی میدانی و کتابخانه‌ای و در چارچوب نظری قوم ـ ‌ادبی و اجرا‌محور، به تحلیل ساختار زبانی، موسیقایی و صور خیال این اشعار پرداخته است. در بخش میدانی، داده‌ها، از طریق مصاحبۀ مستقیم، آوانگاری صوتی و مشاهدۀ مشارکتی میان گویشوران بومی گردآوری شد و سپس با روش تحلیل سه‌سطحی زبانی، زیبایی‌شناختی و فرهنگی، بررسی گردید. نتایج نشان می‌دهد که عناصر تشبیه، استعاره، کنایه، اغراق و مجاز، بیشترین بسامد را دارند و تخیل بومی در این قالب‌ها، واقعیت زیسته را به قلمرو معنا و احساس جمعی ارتقا می‌دهد. بررسی موسیقی کناری و ریتم گفتار، نیز نشان داد که الگوی وزنی اشعار شیره‌دوما مبتنی بر آهنگ طبیعی زبان لری است و این ویژگی، به استمرار سنت شفاهی و وحدت فرهنگی قوم لُر یاری رسانده است. در جمع‌بندی، ترانه‌های شیره‌دوما نه صرفاً متون شاعرانه، بلکه اسناد ارزشمند مردم‌نگارانه‌ای‌اند که پیوند پویای زبان، جنسیت و آیین را در زیست فرهنگی جنوب غرب ایران انعکاس می‌دهند و نمونه‌ای گویا از کارکرد آیینی زبان در خلق معنا و حفظ هویت قومی به‌شمار می‌آیند.

https://cfl.modares.ac.ir/article_28433_26d160177fbd694985bb302d8bd2d44b.pdf