دانشگاه تربیت مدرس فرهنگ و ادبیات عامه 2345-4466 14 68 2026 06 19 Sacred Springs and Holy Waters in the Folk Culture of Chaharmahal and Bakhtiari چشمه‌ها و آب‌های مقدس در فرهنگ عامۀ چهارمحال‌و‌بختیاری 192 231 28158 10.48311/cfl.2026.86481.0 FA نسرین نوروزی چلچه دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. حمید رضایی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-8428-9168 Journal Article 2025 08 30 <span>Water has been regarded as a valuable and sacred element among most nations and cultures, and polluting it has traditionally been considered a sin. In ancient Iran, Anahita was revered as the goddess of water. This divine figure was believed to be the guardian of all waters, and people honored her through worship and sacrificial offerings. The present study examines sacred springs and holy waters across various regions of Chaharmahal and Bakhtiari Province using a descriptive–analytical method combined with field interviews conducted with elderly narrators and knowledgeable local informants. The research seeks to document the beliefs and practices associated with these sacred waters and springs. Findings indicate that among the thousands of seasonal and permanent springs in the province, a </span> <span>number of them hold a special status in the eyes of local communities. These springs are viewed through a sacred lens, and people attribute specific beliefs to them. Among the most significant examples are the Ab-Morad Spring of Cholicheh, Aqa Seyyed Khoye Spring, Khizr (Haj-Khedr) Spring of Sar Aqa Seyyed, Hajat-Sar Pir Spring, Owghar Spring near the shrine of Imamzadeh Hamzeh Ali, Molla Ali Kouh Spring, and Pir-e-Ghar Deh Cheshmeh Spring. Beliefs associated with these sacred waters include healing properties, curing illnesses, swearing oaths upon flowing water, seeking wishes, preparing ritual foods such as āsh and kāchi beside the springs and distributing them among people, cooking āsh-e reshteh on Chaharshanbe Suri and pouring it entirely into the spring, sacrificing sheep or roosters near the water, determining the gender of an unborn child, drinking or bathing in the water, pouring it over the heads of infertile women to promote fertility, lighting candles, and placing sprouted greens (sabzeh) beside the springs for blessing.</span> <span dir="RTL" lang="FA">آب در بین بیشتر ملت‌ها و فرهنگ‌ها</span><span lang="FA"> </span><span dir="RTL" lang="FA">عنصری ارزشمند به‌شمار آمده و آلوده کردن آن‌ گناه دانسته شده‌ است. در ایران آناهیتا الهۀ آب بوده ‌است. این ایزدبانو نگهبان تمام آب‌هاست که مردم آن را می‌ستودند و برای آن قربانی می‌کردند. پژوهش حاضر به بررسی چشمه‌ها و آب‌های‌ مقدس در مناطق مختلف استان چهارمحال‌وبختیاری با روش توصیفی ـ تحلیلی</span><span lang="FA"> </span><span dir="RTL" lang="FA">و مصاحبۀ میدانی با راویان کهن‌سال استان و مطلعان محلی پرداخته ‌است و کوشش شده تا باورها و اعتقادات نسبت به این آب‌ها و چشمه‌های مقدس بیان شود. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که از هزاران چشمۀ فصلی و دائمی جاری در این استان تعدادی نزد مردم جایگاه ویژه‌ای دارند و مردم با دید تقدس‌گونه به آن‌ها نگاه می‌کنند و نسبت به آن‌ها باورهای خاصی دارند که<span lang="FA"> </span>از جملۀ آن‌ها می‌توان: چشمۀ آب‌مراد چلیچه، چشمۀ آقاسید خویه، چشمۀ <span dir="RTL" lang="AR-SA">خضر (حاج‌خدر سرآقاسید)، </span>چشمۀ <span dir="RTL" lang="AR-SA">حاجت ‌سرپیر، </span>چشمۀ <span dir="RTL" lang="AR-SA">اوغار امامزاده‌ حمزه‌علی، </span>چشمۀ <span dir="RTL" lang="AR-SA">مولا آلیکوه و </span>چشمۀ <span dir="RTL" lang="AR-SA">پیرغارده‌ چشمه را نام برد. همچنین </span>باور به شفابخشی آب‌های مقدس، درمان بیماری‌ها، قسم خوردن به آب ‌روان و حاجت خواستن از آن، گرفتن مراد با پخت آش و کاچی کنار چشمه و پخش آن<span lang="FA"> </span>در بین مردم، پخت آش ‌رشته در چهارشنبه‌سوری و ریختن تمام آن آش درون چشمه، قربانی‌ کردن گوسفند و خروس در کنار چشمه‌، مشخص کردن جنسیت فرزند برای زن باردار، خوردن آب، تن‌شویی و ریختن آب‌ چشمه روی سر زن ‌نازا برای فرزنددار شدن، روشن کردن شمع و قرار دادن سبزه برای تبرک در کنار چشمه‌ها از جملۀ این باورها هستند.</span> https://cfl.modares.ac.ir/article_28158_e3c529d02426dbeefad9b3206537deba.pdf